Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کلاسک >> کہندا بلھے شاہ >> بلھے شاہ تے سکھ لہر

بلھے شاہ تے سکھ لہر

July 4th, 2007
4.5 / 5 (4 Votes)

بلھے شاہ ہوریں 27 سالاں دے ہوون گے جدوں اورنگ زیب مریا۔ اوہنا ں دی اپنی ہوش وچ آنند پور دی پہلی لڑائی (1701) تے دوجی لڑائی (1705) ہوئی۔ مکتسر وچ 1706 وچ گوروگوبند سنگھ تے مغلاں دی لڑائی ہوئی جیہدے وچ مغل ہار گئے۔ ظاہر گل ہے اوہناں نے اورنگ زیب دا گورو تیغ بہادر نوں شہید کرن دا سنیا واچیا ہووے گا۔

پھیر ایس عمرے 1708وچ اوہناں بہادر شاہ دے بندیاں ہتھوں گورو گوبند سنگھ دی موت وی سنی ہووے گی اوس نے بندہ بہادر دی اٹھان تے اخیر دا وی تجربہ کیتا ہووے گا۔ کرتار سنگھ دگل ہوراں نے بانکے بہاری ہوراں دی کتاب '' ہندوستان دے صوفی تے جوگی '' دا حوالہ نقلیا ہے۔

''جو ایہہ اوہ زمانہ سی جدوں مغل چڑھتل تھلے آرہی سی تے سکھ اُتے چڑھ رہے سن ۔ بلھے شاہ ہوریں گرو گوبند سنگھ ہوراں تے ہورناں نوں ملے تے اوہناں ہندو سادھواں دے خلاف مسلماناں دے ظلم تے ہتھ کپن بارے کہانیاں سنیاں۔ ایس توں کجھ چر پہلاں ہی منصور نوں سولی اتے ٹنگیا گیا سی'' بلھے شاہ ہوراں دیاں لکھتاں توں ایہہ صاف پتہ لگدا ہے جو اوہ سیاسی اتار چڑھا تے ڈوہنگی نظررکھدے سن۔

پورے پنجاب دی سیاست دا تت ایہہ سی جو سکھ مت دی چڑھت ہو رہی سی۔ عام کمی کارا تے نکے موٹے جٹ سردار سکھ مت دی چھتر چھاں ہیٹھاں پنجاب دے نظام نوں الٹا رہے سن۔ دلی دیاں مغل فوجاں، لاہور دے صوبیداراں دے ٹل، پہاڑی راجیاں دے یدھ رل کے وی سکھ چڑھت نوں روک نہیں سن سکدے ۔ایہدا مطلب ایہہ سی بئی سکھ مت دا نظریہ پنڈتاں تے مولویاں دے مذہب توں جت رہیا سی ۔

ماڑے بندے ایس نظریے وچ اپنی کھل لوڑدے سن، نہیں تے اوہ کیوں جان بجھ کے بلدی دے بوتھے اگے آؤندے۔ اوہناں نوں جیویں جیویں مکاون دے جتن ہو رہے سن اوہ تیویں تیویں ودھ رہے سن۔ جدوں لاہور دے صوبیدار میر منو نے سکھاں اتے ظلم کردیاں اوہناں دی وڈھ ٹک دی ات کر دتی تے اودوں سکھاں وچ ایہہ شعر مشہور ہویا۔

منو ساڈی داتری اسیں ایس دے سوئے
جیوں جیوں سانوں وڈھدا اسیں دون سوائے ہوئے

ایس سیاسی پاجھڑ تے معاشی اتھل پتھل پچھے پنجاب دی وچار دھارا وچ وی مڈھلی بدلی ہونا لازم سی ۔ ایہہ چومکھی لڑائی حاکم میلاں دے تحت تاج لین تائیں نہیں سی رہ سکدی۔ ایس نے وچار دھارا وچ وی یدھ پیدا کرنا ہی کرنا سی۔ سکھ مت تے صوفیاں دے وچاراں نوں ویکھ کیلگدا ہے اک پاسے بندیاں دی برابری تے دھرم دی ایکتا دے وچار سن تے دوجے پاسے گھڑے گھڑائے پرانے مذہباں دے جپھے سن۔

پنجاب وچ اک پاسے صوفی مت تے سکھ مت سی تے دوجے پاسے مولویاں تے پنڈتاں دا نظام سی۔ صوفی مت اسلام دے گھیرے دے اندر ہی انقلابی وچار پرچار رہے سن تے سکھ مت دوہاں مذہباں توں توڑ بنھ کے، دوہاں دے اگونہے وچاراں نوں لے کے وکھری پچھان بنا رہیا سی۔

ایہہ کوئی اچنبھے والی گل وی نہیں کیوں جو اج وی انصاف تے برابری دی لہر وچ حصہ لین والے کئیاں مذہباں تے وچاراں دے ہن ۔ اوہ ضروری نہیں جو اپنے مذہب یاں وچاراں نوں سرے توں رد کر دیون ۔ اوس ویلے وی ایہہ سچ سی جو فرق ہوون دے نال نال صوفیاں، ہندو سادھواں تے سکھ مت دا اک سانجھا ایجنڈا کجھ ایس طراں سی۔

١۔سب بندے برابر نیں ۔ بندیاں نوں ذات پات وچ ونڈنا رب دے قانون توڑنا ہے۔
٢۔رب اک ہے تے بت پوجا جائز نہیں۔ مولویاں تے پنڈتاں دا بنایا نظام رب لئی نہیں اوہناں دے اپنے لابھ لئی ہے۔
٣۔ ہر مذہب دیاں لوکاں نوں اپنے اپنے عقیدے مطابق زندہ رہن دا حق ہے۔

ایہہ سانجھ سکھ مت دے موڈھی گرو نانک جی توں ہی شروع ہو گئی سی جیہڑے پنڈتاں نوں اویں ہی للکار رہے سن جیویں مولویاں نوں ۔ گرو نانک جی اسلام دے معنے دسدے ہوئے کہندے ہن :۔
مہر مسیت، مصدق مصلا، حق حلا ل قرا
ٓن

سرم سیت سیل روزہ، ہوہ مسلمان

کر نی کعبہ، سچ پیر، کلمہ کر نماز

تسبی ساتس بھاوسی، نا ک رکھے لاج

بابا نانک تائیں تے سب نویں لہر دے آگواں تے صوفیاں دی ایکتا نوں منندے ہن پر مگروں والی تاریخ تے بڑا نکھیڑ ہے جیس لئی پرچول دی لوڑ ہے۔ انج لگدا ہے جیویں بابا نانک دے زمانے توں مسلماناں تے ہندواں نویں وچار دھارا دیاں کئی ستھاں بننیاں شروع ہو گیا سن۔مسلمان صوفیاں دیاں اپنیاں ستھاں سن تے ہندوواں وچ اپنیاں۔

بابا نانک دی ستھ اوہ اگونہی ستھ سی جیہڑی اگے جا کے سکھ مت دے مذہب وچ ڈھلی۔ظلم تے جبر دے ستائے لوکیں اہناں دوہاں ستھاں دے آل دوالے اکٹھے ہندے سن۔ ایہناں وچوں کجھ ستھاں اگے جا کے راج گدی دی بدلی وچ رجھ گیاں تے کجھ لوکاں دی وچار بدلی تائیں ہی گئیاں۔

ایہہ انج ہی ہے جیویں روس تے چین وچ کئی طرحاں دیاں سوشلسٹ ستھاں بنیاں پر حکومت تائیں اک ادھی ہی اپڑی۔دنیا دے ہر انقلاب وچ انج ہی ہندا رہیا ہے جو کئی ستھاں سماج بدلی لئی کم رہیاں ہندیاں نیں کجھ راج بدلی وچ سپھل ہو جاندیاں نیں تے کجھ وچار بدلی وچ اپنا ہتھ پوا کے مک جاندیاں نیں۔

پنجاب وچ نویں لہر دے آگو ہندو تے مسلمان سوجھوان آپو وچ گوڑھا ورتارا رکھاوندے سن ۔ مثال دے طور جدوں گرو گرنتھ صاحب جوڑیا جا رہیا سی اودوں گیانی پرتاپ سنگھ دے کہن موجب '' گرو صاحب دی تیاری سمیں اوس وقت دے صوفیاں، درویشاں تے بھگتاں نوں اپنا اپنا کلام لیاون لئی سدا دتا تے شاہ حسین، بھگت چھجو، کاہنا تے پیلو دے نال اپنا کلام گرو گرنتھ صاحب وچ درج کراون لئی لے کے آئے۔ گرو صاحب نے شاہ حسین دا کلام شامل نہ کیتا تے آپ ایہہ کہندے ہوئے اٹھ گئے ''ایتھے بولن دی نہیں جا ء وے اڑیا''۔[شاہ حسین : ڈاکٹر جیت سنگھ سیتل پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ، 1995 صفحہ 36]

کس دا کلام گرو گرنتھ صاحب وچ شامل کیتا گیا تے کس دا نہیں ایہہ اک وکھ بحث ہے پر ایہہ گل ٹھکویں ہے جو وچار دھارا دی پدھر تے صوفیاں بھگتاں تے سکھ گروواں دی ایکتا تے سانجھ سی۔

ایس توں پہلاں جدوں گرو ارجن دیو جی نے اپنے پیو گرو رام داس جی دا شروع کیتا ہویا امرتسر والا تلا مکمل کروایا تے پھیر گولڈن ٹمپل بناون دا آہر چھوہیا۔ پر گولڈن ٹمپل دی نینہ دی اٹ رکھن توں پہلاں لاہور گئے تے میاں میر صاحب (1550-1635) نوں سدا دتا جو گولڈن ٹمپل دی پہلی اٹ رکھن۔ گیانی گیان سنگھ تے مسلمان تاریخ دان محی الدین عرف بھٹے شاہ دوہیں کہندے نیں جو ایس موقعے تے کئیاں صوفیاں نوں سدیا گیا تے میاں میر صاحب نے چار اٹاں نال گولڈن ٹمپل دا مڈھ رکھیا۔

ایس ایکتا دا سدھا صاف پتہ آپ بادشاہ جہانگیر دے اپنے بیان توں ملداہے۔ اوہ تزک جہانگیری وچ کہندا ہے جو

''بیاس دے کنڈھے موضع گوبند وال وچ ''ارجن'' ناں دا اک ہندو رہندا سی۔ اپنی بزرگی تے فقیرانہ زندگی گزارن پاروں سدھے سدھارن ہندو تے مسلمان اوسدے مرید تے منن والے ہو گئے سن۔ اوس دے منن والے اوہنوں گرو آکھدے سن۔ آل دوالے دے سدھے سادھے لوک بڑی مانتا نال اوس کول آؤندے سن۔ اوہدا ایہہ کم تن چار لڑیاں ( پشتاں) توں سی۔

کافی چر توں میری سدھر سی جو میں کفر تے ہنیر دی ایہہ دکانداری بند کر کے اوس نوں مسلمان کراں۔ خسرو جدوں ویہر گیا تے اوس چالاک بندے نے اوس نوں ملنا چاہیا تے ہویا وی ربوں انج جو خسرو نے اوتھے ڈیرا لایا جتھے اوہ بندہ رہندا سی۔ ارجن خسرو نوں ملیا تے اوہ خفیہ گلاں جیہڑیاں اوہنوں پتہ سن خسرو نوں دس دتیاں۔ تے اپنی انگلی نال اوہدے متھے تے زعفران دا قشقہ کھچ دتا جنہوں ہندوواں وچ چنگا شگن منیا جاندا سی۔

جدوں مینوں پتہ لگا تے میں حکم دتا جو ارجن نوں نوں میرے دربار وچ سامنے پیش کیتا جاوے۔ جدوں اوہ میرے سامنے آیا تے میں اوس دا گھر بار تے ٹبر مرتضی خان نوں دے دتے۔ اس دا مال ضبط کر کے شاہی خزانے وچ داخل کیتا تے اوس نوں قتل دی سزا دتی۔

راجو تے انبا اوہدے دو چیلے سن جیہڑے دولت خان خواجہ سرا دی شہ تے اوس ویلے تیکر لوکاں تے ظلم کردے سن جد تائیں خسرو لاہور تے قبضہ رکھیا۔ اوہناں لوکاں تے بڑے ظلم کیتے۔ ایس واسطے میں حکم دتا جو راجو نوں پھانسی دے دتی جاوے تے انبا جیڑا امیر آدمی سی اوہدے کولوں اک لکھ پندرہ ہزار روپیہ جرمانہ لیا جاوے۔ میں حکم دتا جو ایہہ روپیہ خیراتی کماں تے مسافر خانیاں تے خرچ کیتا جاوے۔ '' [ تزک جہانگیری صفحہ 80سنگ میل پبلیکیشنز نورالدین جہانگیر بادشاہ ترجمہ مولوی احمد علی صاحب رام پوری ]

جہانگیر دے ایس بیان توں کئی گلاں نتر کے سامنے آجاندیاں نیں :۔

١۔ گرو ارجن دیو جی دے مرید سدھے سدھارن ہندو وی سن تے مسلمان وی۔ دوہاں مذہباں دے عام بندیاں وچ اوہناں دی بڑی مانتا سی۔
٢۔ گرو ارجن دیو جی شہزادہ خسرو نال سانجھ پاکے دلی دی حکومت بدلنا چاہندے سن یا بادشاہ انج سمجھدا سی۔
٣۔ لہور تے خسرو دا قبضہ گرو دے چیلیاں دی سانجھ نال سی۔
٤۔ بادشاہ جہانگیر جنہاں لوکاں تے ظلم دا ذکر کردا ہے اوہ عام لوک نہیں سن سگوں کاروباری لوک ہوون گے جنہاں تے گرو دیاں چیلیاں نےٹیکس لائے ہوون گے۔
٥۔ بادشاہ جہانگیر نے گرو ارجن دیو جی دے نتانے تے غریب چیلے راجو نوں پھاہے لا دتا تے امیر چیلے انبا نوں اک لکھ پندرہ ہزار روپیہ جرمانہ لے کے چھڈ دتا۔ ایس توں پتہ لگدا ہے جو اوہ کیویں امیر تے غریب طبقیاں نال وکھ وکھ ورتارا کردا سی۔

جیہڑا الزام بادشاہ جہانگیر نے گرو ارجن دیو جی تے اوہناں دے چیلیاں تے لایا اوہدے وچ اینا سچ ضرور ہے جو مدھولے ہوئے ہندو، سکھ تے مسلمان اکٹھیاں ستھاں بنا کے آزادی تے انصاف لئی دلی دے حاکماں تے اوہناں دے پنجاب وچ ایجنٹاں نال جنگ کر رہے سن۔ تاریخ اتے بہت گھٹا پائیا گیا ہے پر پھیر وی کجھ گلاں تاریخ لکھن والیاں دے مونہوں بے دھیانے نکل جاندیاں نیں۔

سیار المتاخرین دا کہنا ہے ''جدوں گرو تیغ بہادر گرو بنیا تے اوہنے اپنے پچھے بہت سارے لوک لا لئے۔ اوہ آپ تے اوہناں دے نال چلن والے مسلح رہندے سن۔ جدوں گرو تیغ بہادر نوں لگا کہ اوہ ہزاراں دا آگو ہے تے اوس نے آزادی دا جتن کرنا شروع کر دتا تے اک مسلمان درویش حافظ آدم نال اکٹھ کرلیا جیہڑا کہ شاہ احمد سرہندی دا منن والا سی۔ ۔۔۔گرو تیغ بہادر نے امیر ہندواں اُتے ٹیکس لایا تے حافظ آدم نے امیر مسلماناں اُتے''۔

سیارالمتاخرین دے ایس دعوے نوں کجھ سکھ تاریخ دان نہیں منندے۔ اوہناں دا کہنا ہے جو حافظ آدم گرو صاحب توں ویہہ سال پہلاں گذر ہویا سی۔ پر اوہ کہندے ہن کہ ایہہ آدم کوئی اوہناں دا گدی نشین ہووے گا جیہدا گرو صاحب دے نال ذکر ہویا ہے۔ اتھے وی ایہہ گل صاف ہے جو مسلمان درویشاں تے سکھ گروواں وچ سیاسی عمل دی سانجھ سی۔ یاں گھٹو گھٹ مغل تے اوہناں دے صلاح کار ایہناں دوہاں دھڑیاں نوں اک ہی منندے سن۔

مسلماناں تے سکھاں وچ سب توں وڈھا نکھیڑا بندہ بہادر سنگھ تے ہے۔ مسلمان تاریخ دان منندے ہن جو اوس نے مسلماناں دا قتلام کیتا تے سکھ کہندے ہن جو اوس نے صرف مغل تے اوہناں دے حامیاں نوں ماریا۔ مسلماناں وچ ایہہ گھٹ جان دے ہن جو بندہ بہادر بارے سکھاں وچ وی بڑا دوپھیڑ ہے۔

ایہہ پاڑ اینا کو سی جو بندہ بہادر دے ویلے سکھ دو دحڑیاں وچ ونڈے گئے سن۔ بندہ بہادر دے منن والے بندیائی خالصہ کہواندے سن تے گرو گدی دے منن والے اکالی ست خالصہ دے ناں نال جانے جاندے سن۔ سی ایم لطیف (صفحہ ؟) تے کہندا ہے جو بندہ بہادر نے سکھاں دا نعرہ ''واہ گرو جی کی فتح ، واہ گرو جی کا خالصہ '' نوں بدل کے ''فتح دھرم، فتح دھرسم'' کر دتا سی۔ اوس نے ماس کھان تے شراب پین تے وی روک لادتی سی۔ اجے وی بندیائی خالصہ دے منن والے سندھ والے پاسے رہندے نیں ۔ اوہ آدی گرنتھ نوں منندے نیں پر دسم گرنتھ (گرو گوبند سنگھ جی دیاں لکھتاں) نوں نہیں۔

گرو گوبند سنگھ جی دے مرن توں مگروں اوہناں دیاں تن وچوں دو بیویاں دلی رہن لگ پیاں سن تے کہیا جاندا ہے جو اوہ بادشاہ عالم شاہ بہادر دی چھتر چھاں وچ سن۔ اوہ بندہ بہادر دی جنگ دی حمایت نہیں سن کردیاں۔ ایس نکھیڑ پاروں وی بندہ بہادر بارے بہت گلاں صاف پیش نہیں ہویاں۔

مطلب ایہہ جو بندہ بہادر نے لٹ مار تے کیتی پر ایہہ کہنا اوکھا اے جو ایہہ لٹ مار چھڑی مسلماناں دی سی۔ ایہو جیہیاں گواہیاں وی ملدیں نیں جو اوہنے کھاندے پیندے ہندوواں نوں وی انج ہی شکار کیتا جیویں مسلماناں نوں تے کئیاں تھاواں تے کھاندے پیندے ہندواں تے مسلماناں اوہدا رل کے مقابلہ کیتا۔

بادشاہ عالم بہادر نوں جیہڑا روز اخبار بھیجیا جاندا سی اوہدے وچ اپریل نوں کہیا گیا ''نانک دا مردود چیلا کلا نور وچ ہے۔ اوہنے اعلان کیتا ہے جو اوہ مسلماناں تے ظلم نہیں کردا۔ جیہڑا مسلمان اوہدی نوکری کردا ہے اوہ اوہدی تنخواہ بنھ دیندا ہے تے اوہدی رکھیا کردا ہے۔ اوس نے اوہناں نوں خطبہ تے نماز پڑھن دی کھل دتی ہوئی اے۔ ہن تیکر پنج ہزار مسلمان اوہدے نال رل گئے نیں'' [اخبار دربار مولا]

ایتھے بندہ بہادر دی صفائی دینی نہیں سی لوڑیدی سگوں ایہہ کہیا جا رہیا ہے جو سچی گل انج وی نہیں ہے جیویں سرکاری تاریخ داناں یاں سکھاں دے کجھ دھڑیاں لکھیا ہے۔ بندہ بہادر دے ویلے وی مسلماناں تے سکھاں دی کسے پدھر تے واہ ورتن وی سی۔ بندہ بہادر نوں روکن لئی مسلماناں دے نال نال ہندو وی سن۔ ایس لئی ایہہ کہیا جا سکدا ہے جو ایس وچ وی بکھیڑا طبقاتی پدھر تے سی۔

ایس سارے پچھوکڑ نوں کھول کے دسن دا صرف اینا مطلب سی جو بلھے شاہ ہوریں جیس نویں وچار دھارا دی اگوائی کر رہے سن اوہدا گھیر کیہہ سی تے اوہدے وچ دوجے دھڑے کنج رلے ہو ئے سن۔ پنجاب وچ جو کجھ واپر رہیا سی اوہ بلھے شاہ دے بہت نیڑے سی تے اوہ اوہنوں لازمی طور تے جان دے ہوون گے۔ اج اوہناں دے وچاراں دا نکھیڑا کرن لئی ایس پچھوکڑ نوں سمجھنا ضروری ہے۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Visitors Comments

Name:Khalid Mahmood
Date:21st May

Comment: It is a good reading.

Khalid
Adminstrator

Punjabiwikipedia

pnb.wikipedia.org


Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels