تساں جیہے معشوق جے تھین راضی منگو نیناں دی دھار وچ چارئیے نی
نیناں تیریاں دے اسیں چاک لگے جیو جیو جیو منے تیویں سارئیے نی
کتھوں گل کیجئے نت نال تساں کوئی بیٹھ وچار وچارئیے نی
گل گھت جنجال کنگال ماریں جا ترنجنیں وڑیں کوارئیے نی
مشکل لفظاں دے معنے
نیناں۔اکھاں
سارئیے نی۔ گذارہ کرئیے، پورا کرئیے
گل گھت جنجال۔ گل وچ پواڑا یا مصیبت پا کے
کنگال۔ بھکھا، سکھنا، خالی ہتھ
سدھا مطلب
[رانجھا ہیر دے سجھا دے جواب وچ جے اوہ اوہدے باپ دا چروال بن جاوے کہندا ہے] جے تہاڈے ورگے معشوق مجھاں دے اجڑ چارن نال راضی ہو سکن تے اسیں اہناں اجڑاں نوں اکھاں دیاں دھیریاں وچ (چرگاہاں دی تھاں) چارن نوں تیار ہاں۔
اسیں تے تیریاں اکھاں دے غلام لگ گئے ہاں ، تے اوس لئی جیویں وی کم بن سکدا ہے کرن لئی تیار ہاں
تہاڈے نال نت گل کرن لئی کوئی راہ تے کوئی طریقہ کڈھئیے
[پر ایہہ نہ ہووے] توں کتے مینوں ایس مصیبت وچ پھسا کے کنگال کر کے مار دیویں تے آپ اپنیاں سہیلیاں دے جُٹ وچ جا کے پھیر رل جاویں
کھلارواں مطلب
ایس بند وچ وی رانجھا پہلے وانگ گل تے بڑی نمانتا تے پیار نال شروع کردا ہے، عشق لئی تن من وارن لئی تیار ہے پر اوس نوں ہیر دی پکیائی تے شک ہے، اوس نوں ایہہ یقین نہیں جو اوہ اپنے پرانے سماج نال پورا ناطہ توڑ کے اوس نال کھلوون لئی تیار ہے۔ اوس نوں اجے وی لگدا ہے جو اوہ اوس نوں عشق وچ پھسا کے پرانی راہ ریت ول پرت جاوے گی۔ ایہہ شک ایس لئی وی ہے جو ہیر لئی پرت کے جانا سوکھا ہے، اوہ اک پل وچ بدل کے پرانے ڈھنگ وچ جا سکدی ہے پر رانجھے لئی پرتنا ان ہوند ہے، اوہ ہر نواں پیر پُٹن نال جُون بدل رہیا ہے۔ اوہ پہلاں دیس قبیلہ ذات برادری چھڈ کے نتھاواں تے بے ناواں ہو گیا ہویا ہے۔ ہُن جے اوہ مجھاں دا چروال بن جاوے تے اوس اپنا طبقہ وی سدا لئی چھڈ دتا۔ اوہ سدا لئی چوہدری توں چاک بن گیا۔
ایس بند وچ جتھے پہلاں نویں عشق لئی منگو نیناں دی دھار وچ چارن تے نیناں دے چاک لگ کے کم سارن دی تیاری ہے اک بے وساہی وی ہے کہ جے ایہہ کر وی لئیے تے کیہہ ایہہ نہیں ہو سکدا جو کجھ نہ بدلے تے پہلے والی صورت پھیر توں مُڑ آوے۔
اصل وچ وارث شاہ دے ویلے وی ایہو جیہی بے وساہی دے سن۔ اک پاسے تے تھلڑی پدھر دی جٹالی پرانا ویہار بھن تروڑ رہی سی، مغلاں دے ویلے دے ورتارے نوں مُکا رہی سی تے دوجے پاسے جو کجھ نویں نظام دے ناں تے اُسر رہیا سی اوہ پرانے ورگا ہی سی۔ تھلڑی پدھر دی جٹالی اتلے میل نوں تھلے سُٹ کے آپ اوہناں دی تھاں لے رہی سی تے بہت پکھاں توں اوہناں وانگ ہی بنندی جا رہی سی۔ اوہ ذات پات دی ونڈ نوں مکاون دا نعرہ مار کے اتے آرہی سی تے اُتے آ کے پھیر اوسے ذاتاں دے نکے وڈے دی ونڈ نوں جیوت کر رہی سی۔ (سکھ مت ذات پات دے ورودھ وچ اٹھیا تے اخیر اوہناں ذاتاں دی ونڈ وچ ہی پھس گیا)۔
وارث شاہ نے چالو سماج دے ادارے ڈھاون لئی رانجھے نوں تخت ہزارے توں کڈھ کے ملا شاہی، بیوپاری ستھ تے جٹ سرداراں نال بھڑا تے دتا ہے پر اوس نوں نویں پونگر دے نظام بارے بے وساہی وی ہے۔
اک ہی بند وچ پورے اثبات توں پوری نفی، ترلے توں شروع کرکے الزام تے شک شبے تے گل مکاؤن دا وچار ڈھنگ عام شاعر دے سرت وچ آ ہی نہیں سکدا۔''منگو نیناں دی دھار وچ'' چارن دا ترلا کرن والے دا '' گل گھت جنجل کنگال ماریں'' دے ونگارویں الزام تیکر اپڑ جاونا اک ہوریں نویں سرت والا اگونہا وچار وان ہی رکھا سکدا ہے۔ ایہہ اوہ وچاروان ہے جیہڑا ہر شے اندر نفی تے اثبات نوں اک ویلے تے ویکھ سکدا ہے تے اوسدا نکھیڑا کر سکدا ہے۔ ایہو جیہا وچاروان شیواں نوں پوارا چٹا یا پورا کالا نہیں ویکھدا۔۔۔اوہ اوہناں نوں کالے تے چٹے دے وچکار ہزار رنگاں وچ ویکھدا ہے۔ اوہ ہیر دے کچ تے پک تے وچ ڈولن نوں محسوس سکدا ہے۔
اندر دا پک تے کچ رانجھے دے اپنے درونے دا حال وی ہو سکدا ہے۔ اوہ اک پل عشق وچ چھال مارن نوں تیارہو جاندا ہے ، ان ڈٹھے بھلک وچ کُد جانا چاہندا ہے پر پھیر اوسدا کچ اگھر آؤندا ہے۔ اوس دے دل وچ اوہو وسوسے آؤنے شروع ہو جاندے نیں جیہڑے سماج نوں عورت بارے ہین (جو عورت سدا بیوفا ہوندی ہے)۔ اوہدیاں اکھاں ہیر دا سچ ویکھن دی تھاں مُڑ اوہناں عورتاں وچ پرت جاندیاں ہین جنہاں نال اوہدا واہ پیا سی، جیویں اوسدیاں بھابیاں۔ ایس لئی ہیر نال رانجھے دی جڑت اوسدے پچھوکڑ توں نکلن دا اوکھا جتن وی ہے۔
