حکم من کے سجناں پیاریاں دا قصہ عجب بہار دا جوڑیا اے فقرہ جوڑ کے خوب درست کیتا نواں پھل گلاب دا توڑیا اے بہت جیو دے وچ تدبیر کر کے فرہاد پہاڑ نوں پھوڑیا اے سبھا وین کے زیب بنا دتا جیہا عطر گلاب نچوڑیا اے
مشکل لفظاں دے معنے جیو۔ دل ، دماغ تدبیر۔ سوچ سمجھ کے، وچار کر کے فرہاد۔ ایرانی شہنشاہ خسرو پرویز دی ملکہ شیریں دا عاشق سی۔ بادشاہ نے شرط لا دتی جو جے توں پہاڑ توں ددھ دی نہر کڈھ لیاویں تے شیریں تینوں مل جاوے گی۔ فرہاد اپنی جانکاری نال نہر کڈھ لیایا تے بادشاہ نے پھپھا کٹنی کولوں کہوا دتا جو شیریں تے مر گئی ہے۔ فرہاد نے نہر کڈھن والاتیسہ سر وچ ماریا تے مر گیا۔ شیریں نے جدوں محل وچوں ویکھیا تے اوہ وی چھال مار کے نہر وچ مر گئی تے دوہاں دا ملاپ ہو گیا۔
وین۔ چنگیاں چنگیاں شیواں چگ لینیا۔ ٠ بعضے نسخیاں وچ ''ونھ'' کے لکھیا ہے ، جس دا مطلب ہے پرو کے، جیویں پھلاں دا ہار بنایا جاندا ہے) زیب۔ سوہنا
مطلب سدھے معنے سجناں دا حکم من کے میں عجب بہار دا قصہ جوڑ دتا ہے۔ ایس نوں جوڑدیاں اک اک فقرہ جوڑ کے بار بار ٹھیک کیتا تے ایہہ کم انج سی جیویں نواں گلاب دا پھل توڑیا ہووے۔ ایہہ کم فرہاد وانگ سی جیس سوچ سمجھ کے اپنی عقل نال پہاڑ نوں پھوڑیا سی۔ بس ایہناں منزلاں وچ لنگھدیاں ایہناں فقریاں یا مصریاں دی چون انج سی جیویں سب توں ودھیا شے چن لئی جاوے یاں پھل لے کے سوہنا ہار پرو دتا جاوے، یاں جیویں گلاب دے پھلاں دا عرق کڈھ لیا جاوے۔
کھلارویں معنے
ایس بند دے پہلے مصرعے وچ وارث شاہ ہوریں پھیر اپنی سنگت نوں آدر دیندے ہین جو جیویں ایہہ سنگت دے کہن تے سرجنا ہوئی ہے۔ تے اوہناں نوں مان تے یقین ہے جو جیہڑا قصہ جوڑیا گیا ہے اوہ اچیچا تے من توں کھڑیا ہے ، جیویں بہار دے پھل کھڑدے ہین۔ مطلب قصہ تے جوڑیا گیا ہے پر اوہ کوئی نرا مستری پنا یاں لوہارا ترکھانا نہیں سی، اوس دے لکھن وچ اک اچیچی دل دی الیل سی۔
پہلے مصرعے وچ ''جوڑن'' توں لے اگے دو مصرعیاں وارث شاہ ہوریں وڈھی تے مہا کوتا دی سرجنا دے عمل نوں دسدے ہین کہ ایہہ انج نہیں ہے کہ شعر اسمان توں لتھدے آوندے نیں یا وار ہوندے نیں (آتے ہیں غیب سے یہ مضامیں خیال میں۔۔۔۔غالب) ۔ سگوں ہر مصرع جڑدا ہے تے پھیر چنگا شاعر اوس نوں بار بار وچاردا تے ٹھیک کردا ہے۔ پر پھیر ایہہ کوئی چھڑا انج نہیں کہ منجی پیڑھی ٹھوکن دا کم ہووے، کیوں جو جدوں مصرع تیار ہوجاندا ہے تے اوہ انج ہونا چاہےدا ہے جیوں گلاب دا پھل ہووے تے اوہ وی نواں نواں کھڑیا ہویا۔ایس وچ اک ہور گجھی رمز ایہہ وی ہو سکدی ہے کہ جیویں پہلے بند وچ دسیا گیا ہے کہ ایہہ قصہ پہلوں وی لکھیا جا چکیا ہے۔پر آپنے قصے وچ وارث شاہ قصے دے انگاں دی بُنتر انج کیتی ہے کہ اوہ پہلے قصیاں نالوں بوہتا سواد دیندا ہے ۔جیوں پرانے گلاب دی خشبو تے اک نویں توڑے گلاب دی خشبو وکھ ہوندی اے اُنج ہی وارث شاہ اپنے قصے وچ اپنی کلا نال پرانے قصیاں نالوں ودھ سہپن ایدھے وچ پائی ہے تے قصے دے پرانے وچاراں نوں اک تازہ تے نواں رنگ دتا ہے۔
تیجے مصرعے وچ پھیر دوجے مصرعے دی تشریح کیتی ہے۔ جو شعر کرن دا عمل انج ہی ہے جیویں فرہاد دا پہاڑ نوں پھوڑنا۔ پر نال ایہہ وی دس دتا ہے ، جو فرہاد نے انھے واہ پہاڑ تے تیسہ واہنا نہیں سی شروع کردتا۔ اوس نے وی انجینئرنگ دے اصولاں نال پہاڑ نوں پھوڑیا سی۔ اوس بہت وچار کیتا سی ایس لئی۔ ایس لئی شاعری وی کوئی وقتی اٹھا یاں بھار نہیں ، ایس دے پچھے ڈوہنگے وچار دا عمل ہوندا ہے ۔ سو وارث شاہ ہوریں کہندے ہین جو ہیر دے قصے وچ وی ایہہ عمل سی۔
آخری مصرعے وچ ولھیدیاں ہویاں کہندے ہین جو جدوں اک اک مصرع تیار ہویا تے اوہ انج سی جیویں سب سوہنیاں شیواں یا پھل چنے گئے ہون۔ تے اخیر اوہناں نوں اک لڑی وچ پرو کے سوہنا بنا دتا۔ ایہہ سارا کم انج ہے جیویں گلاب دا عطر کڈھیا جاوے۔ مطلب ٹوکرے پھلاں دے لے کے اوہناں دا تت کڈھیا جاوے تے پھوک سٹ دتا جاوے۔ اپنی سرجنا نوں اوہ انج ہی سمجھدے ہین جو ایہہ ہزراں مصرعیاں تے وچاں دا عطر کڈھ کے پیش کیتا گیا ہے۔اخیر لے مصرعے نوں دوجے مصرعے نال جوڑو تے گل ہور نتر کے ساہمنے آؤندی اے۔پہلوں تاں کوی نے اک اک مصرعے تے پوری کلا ورت کے اوہنوں نواں بنایا تے پھیر اوہدے وچوں وی اوہنے اوہ شیواں لوکائی ساہمنے رکھیاں ہین جو قصے نوں اک پورتا اتے اُچیچتا دیندیاں ہین ۔ساریاں وادھو گھاٹو شیواں وچوں کڈھ کے ایس قصے نوں ایہو جہے سوہنے ڈھنگ نال سنواریا تاں جو لوک ایس نویں قصے توں پہلے قصیاں نالوں ودھ کے سواد لین۔
