باپ کرے پیار تے ویر بھائی، ڈر باپ دے تھیں پئے سنگدے نیں گجھے مہنے مار کے سپ وانگوں اس دے کالجے نوں پئے ڈنگدے نیں کوئی وس نہ چلنیں کڈھ چھڈن دیندے میہنے رنگ برنگ دے نیں وارث شاہ ایہہ غرض ہے بہت پیاری، ہور ساک نہ سین نہ انگ دے نیں
مشکل لفظاں دے معنے
ویر۔ دشمنی سنگدے۔ شرماوندے گجھے۔ وچو وچ، اندرواندری، لکا کے مہنے۔ طعنے کالجے۔ کلیجے وس نہ چلنیں۔ وس نہیں چلدا، واہ نہیں جاندی غرض۔ اپنا فائدہ ساک۔ رشتے دار سین۔ کڑی یاں منڈے دے ویاہ پاروں بنن والے رشتے دار، سمدھیانا انگ۔ پیار ، محبت
سدھا مطلب
باپ پیار کردا ہے تے بھرا دشمنی۔ پر باپ دے ڈر توں شرم کھاندے کجھ کہندے نہیں ہین۔ ایس لئی اوہ وچو وچ ، لکا چھپا کے اوس نوں طعنے مار کے ایویں ساڑدے نیں جیویں سپ ڈنگ ماردا ہے۔ مطلب اوہ رانجھے واسطے سپ جیہا زہر رکھاوندے نیں تے طعنیاں راہیں اپنا زہر اوہدے دل تائیں اپڑاوندے نیں۔
(پیو دیاں ہندیاں )اوہناں دا کوئی وس نہیں چلدا نہیں تے اوس نوں گھروں ہی کڈھ دیون ۔ اوہ ایہہ کم نہیں کر سکدے تے رنگ برنگ دے طعنے ماردے رہندے نیں۔ وارث شاہ اپنا مقولہ دیندیاں کہندا ہے، دنیا وچ غرض تے اپنے فائدے نال ہی سب پیار کردے ہین، ایس توں بنا بندے دا نہ کوئی رشتے دار ہے تے نہ ہی یار سنگی۔
کھلارواں مطلب
ایس بند نوں پڑھدیاں ذرا بند نمبر اٹھ ول جھات مارو جتھے وارث شاہ ہوراں تخت ہزارے دی تعریف کردیاں کہیا سی جو ''جتھے رانجھیاں رنگ مچایا''تے''سندر اک تھیں اک سوایا'' تے ''کیہی صفت ہزارے دی آکھ سکاں گویا بہشت زمین تے آیا اے'' تے ہن اوسے تخت ہزارے دے اندر پھرولدیاں کہ رہے ہین جو اندر بھرا بھرا نوں جھلن لئی تیار نہیں، ساڑا تے آپا دھاپی دا راج ہے تے اوتھوں دا مڈھلا وچار ایہہ ہے جو سب نوں بس غرض پیاری ہے؟ کیہہ بہشت ورگے تخت ہزارے دی اصل ایہہ ہے جو اوتھے ہر بندہ لوبھی ہے؟
نجم حسین سید ہوراں وارث شاہ دے ایس خاص ڈھنگ تے گل کردیا ں کہیا ہے جو وارث شاہ پہلوں پڑھیار نوں دوروں وکھاوندا ہے تے اوس دی تعریف دے پل بنھ دیندا ہے۔ پھیر پڑھیار نوں اوس دے اندر لے جاندا ہے تے چار پاسے گند ہی گند وکھاوندا ہے۔ ایہہ ورتارا اوہ ہر ادارے نال کرے گا، بھاویں اوہ مسیت ہووے تے بھاویں اوہ ہیر دے سوہریاں دا پنڈ۔
بعضے ایس نوں وارث شاہ دی ٹچکر بازی وی کہندے ہین جو اوہ کیویں اوہناں شیواں دیاں صفتاں کردا ہے جنہاں نوں دلوں بھیڑا منندا ہے۔ پر شاید نجم حسین سید ہوراں والی دلیل نوں ہی تھوڑا اگے تورئیے تے گل ہور کھلدی ہے۔ میرے خیال وچ اوہ دوروں کسے ادارے دا سب توں ودھیا تے پورتا دا نقشہ دیندا ہے، تاں جو پڑھیار دے دماغ وچ پکا رہوے جو اوہ ادارے دے سب توں اپرلی پدھر دی گل کر رہیا ہے۔
ایتھے وارث شاہ قصے دا مڈھ خاندان دے ادارے توں بنھ رہیا ہے۔ ایس لئی اوہ پہلاں ایہہ دسدا ہے جو میں جیس خاندان تے ٹوک مارن جارہیا ہاں اوہدی مثال وچ میں میں کوئی اجڑے ، بھکھ مردے پنڈ دا ٹٹا بھجا ٹبر نہیں وکھاواں گا۔ سگوں میں رجے پجے پنڈ مثال تخت ہزارے دے موجو چوہدری دے خاندان دی مثال دساں گا۔۔ اک تے سوہنا پنڈ، سوکھے تے سوہنے لوک، پھیر اوہناں وچوں وی سب توں سوکھا تے زوراور چوہدری موجو۔ ایس رجے پجے، اٹھ بھرواں تے تن بھیناں دے خاندان نوں کیس شے دی تھوڑ ہے؟ اوہناں کول سب کجھ ہے جو کوئی اوس سماج وچ چاہ سکدا ہے، گوےا اوہناں لئی بہشت زمین تے آگیا ہے۔
پر پھیر وی ایہہ خاندان اندروں سڑیا تے سیونک کھاہدا ہویا ہے، پیو دا پیار اک وڈی وست (وکاؤ شے)ہے کیوں اوس دا ناں تے زور چلدا ہے، تے جے اوہ دھےدو نال بہتا پیار کردا ہے تے پھیر اوس وست تے نکھیڑا پینا ہی پینا ہے، سو بھراواں لئی دھیدو ڈاکو ہے جیہڑا اوہناں دی سانجھی وست تے ایویں مل ماری بیٹھا ہے۔ اوہناں نوں شاید ایہہ ڈر وی ہووے جو مرن توں مگروں باقی پروار دھیدو نوں ہی موجو دی تھاں چوہدری نہ بنا دیون۔سو جنت دے اندر پیو دا پیار وی وکاؤ وست ہے جیس تے لڑائی ہے۔
پر پیو توں ڈردیاں بھرا دھیدو نوں کھلم کھلا کہن توں ڈردے نیں پر اندرو اندری گجھے طعنے مہنے مار کے اوس دے دل نوں زہری ناگ وانگوں ڈنگدے رہندے نیں۔ایتھے ایس دا مطلب ایہہ وی کڈھیا جا سکدا ہے جو جے موجو چوہدری خاندان دے ادارے دا نمائندہ ہے تے اوس دے پتراوس ادارے دے جمے اندر رہن واٍلے بندے ہین۔ ادارے نیں سوہنیاں شیواں وی جمیاں ہین تے گند بلا وی جیس نوں اسیں اگلے مصرعے وچ غرض یاں مفاد پرستی دے لفظاں وچ سنیا ہویا ہے۔
دھیدو ونجلی وجاوندا ہے (جیویں اگے جا کے پتہ لگدا ہے) تے اک فنکار دی زندگی جیوندا ہے۔ اوہ موجو چوہدری دے ادارے دا مٹھا پھل ہے، دوجے پتر طمع دے مارے ہوئے لوبھی نیں۔ ایس لئی وارث شاہ دا مصرع انج بولدا ہے جو خاندان دے ادارے دے نمائندے دیاں جمیاں سب توں پیاریاں شیواں نوں اوس دے ہی جمے لوبھی پتر مکا دینا چاہندے ہین۔ اوہ سماجی مناقت دی مثال ہین جیہڑے شرماوندے کجھ کہندے نہیں۔ سماج اندر ہور لوبھیاں طرحاں اوہناں دا وی وس نہیں چلدا جو اوہ ایس سارے ورتارے تے پربندھ دیاں مٹھیاں شیواں نوں دیس نکالا دے دیون تے گند سمیٹ لیون۔
ایسے لئی وارث شاہ اخیرلے مصرعے وچ خاندان تے طبقاتی سماج دا سٹا کڈھدیاں کہندا ہے جو ایس ساے سماج دی نینہ غرض تے بنی ہوئی ہے، ہور ایتھے کسے دا نہ کوئی ساک تے نہ یار بیلی۔
