Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کلاسک >> آکھیا وارث شاہ نے >> ہیر وارث شاہ: بند 111

ہیر وارث شاہ: بند 111

September 20th, 2009

ہیر وَت کے بیلوں گھریں آئی ماں باپ قاضی سد لیاؤندے نیں
دونویں اہل بیٹھے اتے وچ قاضی اتے سامنے ہیر بہاؤندے نیں
بچہ ہیر تینوں اسیں مت دیندے مٹھی نال زبان سمجھاؤندے نیں
چاک چوبراں نال نہ گل کیجے ایہہ محنتی کیہڑے تھاؤں دے نیں
ترنجن جوڑکے اپنے گھریں بہیے سگھڑ گاؤنکے جی پرچاؤ ندے نیں
لال چرکھڑا ڈاہ کے چھوپ پایے کیہے سوہنے گیت چنہاوندے نیں
نیویں نظر حیا دے نال رہیے تینوں سبھ سیانے فرماؤندے نیں
چُوچک سیال ہوری ہیرے جاننی ہیں سردار تے پینچ گراؤں دے نیں
شرم ماپیاں دی وَل دھیان کرئیے والا شان ایہہ جٹ سداؤندے نیں
باہر پھرن نہ سوہندا جٹیاں نوں اج کل لاگی گھر آؤندے نیں
اِیتھے ویاہ دے وڈے سامان ہوئے کھیڑے پئے بِنا بناؤندے نیں
وارث شاہ میاں چند روز اندر کھیڑے میل کے جنج لے آؤندے نیں

اوکھے لفظاں دے معنے
وت کے :پرت کے۔ چھوپ: چرخہ کتنا، پونیاں دا گچھا۔ گراؤں: پنڈ۔ بنا بنانا: کسے کم لئی مڈھ رکھن دی تیاری۔ جنج:بارات

سدھا مطلب
ہیر جد بیلے وچ رانجھے نوں کھاون پہنچا کے آئی تے ہیر دے ماپیاں نے قاضی نوں سد بٹھایا
قاضی دے نال ماں پیو وی بیہہ گئے تے اوہناں بڑی مٹھی زبان وچ ہیر نوں سمجھایا
اوہناں سمجھایا جو تھلڑے درجے دے کامیاں نال گل نہیں کرنی چاہیدی ، ایہناں محنتی لوکاں دی کوئی حیثیت نہیں ہوندی
سہیلیاں نال ترنجن جوڑ کے سگھڑ گیت گا کے دل پرچاؤنا چاہیدا ہے
ْکڑیاں وانگ لال چرخہ ڈاہ کے کتیئے تے چنہاں دے سوہنے گیت گائیے
تینوں سب سیانے ایہو ہدایت دیندے ہین جو نیویں نظر کر کے حیا نال رہنا چاہیدا ہے
ہیرے توں جاننی ہیں جو چوچک سیال پنڈ دے سردار تے پینچ ہین
اپنے ماپیاں دی شرم دا خیال کرنا چاہیدا ہے کیوں جے ایہہ وڈی شان والے جٹ ہین
جٹیاں نوں باہر پھرنا سوہندا نہیں یا زیب نہیں دیندا کیوں جے کجھ ہی دناں وچ ویاہ لئی لاگی گھر آون والے نیں
ایتھے ویاہ دے بڑے سامان بن چکے ہین تے اودھر کھیڑے وی اپنیاں تیاریاں کر رہے ہین
کجھ ہی دناں وچ کھیڑے جنج جمع کر کے آون والے نیں۔

کھلارواں مطلب
ایس بند وچ حاکم میل دا دو پاسڑ تے دوغلا ورتارا ساہمنے آؤندا ہے۔ جد تیکر رانجھا مجھاں چارن نہیں سی مڑیا ہیر دی ماں اوس نوں فقیری دا مرتبہ وی دیندی سی تے فیر اوس نوں سیالاں تے ہیر دا مالک وی کہہ رہی سی۔ پر جیویں ہی رانجھا مجھاں لے کے جنگل وچ چلا گیا تے چوچک نوں کامے دی مفت محنت واپس مل گئی اوہنے ویلا برباد کیتے بنا سازش شروع کر دتی۔

ایس موقعے لئی چوچک تے اوہدی بیوی ملکی نے قاضی نوں سد کے لیاندا جو اوہ ہیر نوں سمجھاوے۔اوہناں ویلیاں وچ قاضی مذہبی آگو وی سی تے قانونی فیصلے وی کردا سی۔ ہمیشہ دی طرحاں طبقاتی نظام وچ انصاف دا ادارہ حاکم میل دی مٹھ وچ ہی ہوندا ہے تے اوہ اوس نوں اپنی مرضی نال ورتدے ہین۔ اصل وچ جج تے قاضی حاکم میل دے کمی ہی ہوندے نیں تے اوہناں دا ہی پکھ پوردے نیں۔ قصے دے شروع وچ ہی قاضی دی بے ایمانی دس پئی سی جد اوس وڈھی لے کے چنگی زمین رانجھے دے بھراواں نوں تے بنجر زمین رانجھے نوں دے چھڈی سی ۔اوتھے وارث شاہ ہوراں بیان کیتا سی:

حضرت قاضی تے پینچ سدا سارے، بھائیاں زمیں نوں کچھ پوائی آہی
وڈھی دے کے بھوئیں دے بنے وارث، بنجر زمیں رنجیٹھے نوں آئی آہی

ایسے طرحاں اگے وی کئیاں تھاواں تے وارث شاہ قاضیاں دے وڈھی خور ہون دا ذکر کردے ہین۔ جیویں ایہہ مصرعہ ہے:

پینچاں پنڈ دیاں سچ تھیں ترک کیتی قاضی رشوتاں مار کے کور کیتے

ایس بند وچ ویکھو قاضی ہیر نوں مذہب یا قانون دے اصولاں بارے کجھ نہیں دس رہیا سگوں اوہ مالکاں دا وفادار کمی ہوندیاں ایہہ سمجھا رہیا ہے جو سرداراں دیاں کڑیاں اپنے ماپے سرداراں دی عزت تے شان نوں مکھ رکھ کے جیوندیاں ہین۔ ایہناں وچ سب توں مڈھلی گل ایہہ ہے جو اوہناں نوں نوکراں چاکراں نال گل نہیں کرنی چاہیدی۔ ایتھے تسیں ویکھو قاضی رانجھے تے ہور محنتیاں دا ذکر کڈی کریہت تے نفرت نال کردا ہے۔

"ایہہ محنتی کیہڑے تھاؤں دے نیں" وچ ویکھو کیویں لوکائی دے پورے میل نوں نندیا جا رہیا ہے۔ ظاہر گل ہے اوہ کسے وی تھاں دے نہیں کیوں جو ہر تھاں تے زور والیاں مل ماری ہوئی ہے ۔ "کیہڑے تھاؤن دے نیں" دا ایہہ مطلب وی ہے جو اوہناں دی کوئی حیثیت نہیں۔ ایہہ گل ظاہر ہے۔ ایسے لئی محنتی اک پنڈ چھڈ کے دوجے وچ جا وسے یا اک ملک چھڈ کے پردیس چلا جاوے اوس نوں کوئی فرق نہیں پیندا۔ کیوں جو اوہدا کسے تھاں تے وی حق نہیں۔ قاضی وی ہیر نوں ایہو کہہ رہیا ہے جو ایسے بندے نال اک سردار دی دھی دا کیہ جوڑ جیہڑا نتھاواں تے بے حیثیت ہے۔
ایہہ گل پکی ہے جو حاکم میل تے اوس دے لاگی محنتی تے کامیاں دی کیتی دا کھاندے ہین تے دلوں اوہناں نال ات دا کرودھ تے نفرت رکھدے ہین۔ ایس لئی بعضے لوک جیہڑے انقلاب دی نندیا کردیاں مزدوراں دی سرمایہ دار نال نفرت نوں بڑا چکدے ہین ایہہ بھل جاندے ہین جو محنتی لوک مالکاں نال نہیں مالک اوہناں نال نفرت کردے ہین۔

نال نال قاضی ہیر نوں اک سگھڑ کڑی بنن دے ڈھنگ دس رہیا ہے۔ جو سگھڑ کڑیاں گھراں وچ بہہ کے ترنجن جوڑن، سوہنے سوہنے گیت گاؤن تے چرخے کتن۔ کڑیاں نوں گھراں وچ تاڑن تے وس وچ رکھن لئی ایہہ ڈھنگ بنے ہوئے ہین تے بڑے جھلے شاعر ایس نوں بڑی رومانی رنگ وچ پیش کردے ہین۔ جیویں ترنجن دیاں کڑیاں چڑیاں دا چنبہ ہوندا ہے ۔ ایس اتے نویں پیڑھی دے گذریل شاعر پاش نے بڑی کاٹویں نظم لکھی سی:

چڑیاں دا چنبہ ۔۔۔پاش
چِڑیاِں دا چنبہ اُڈ کے کِتے نہیں جاوے گا
ایتھے ہی کِتے اُرے پرے بنیاں توں گھاہ کھوترے گا
رُکھیاں مِسیاِں روٹیاِں ڈھویا کرے گا
تے میلیاِں چُنیاِں بھیوں کے
لوواں نال لوسے چہریاں تے پھیرے گا
چِڑیاِں دا چنبہ اُڈ کے کِتے نہیں جاوے گا
ایتھے ہی کِتے اُرے پرے لُک کے
کلم کلیاں رویا کرے گا
سراپے جوبناں دے مرشے گایا کرے گا
چِڑیاِں دے چنبے نوں بھورا وی خبر نہ ہووے گی
اچانک کِتوں لوہے دیاِں چُنجاں دا جال
اوس جوگے اسمان اُتے وِچھ جائے گا
اتے لمی اُڈاری دا اوہدا سُفنا
اوہدے ہرنوٹیاں نیناں توں بھے کھاوے گا
چِڑیاِں دا چنبہ مُفت ہی پریشان ہوندا ہے
بابل تاں ڈولے نوں تور کے
اُکھڑے بوہے نوں اِٹاں لواوے گا
تے گُڈیاں پاڑ کے
پسینے نال گلے ہوئے کُڑتے اُتے ٹاکیاں سواوے گا
جدوں اوہ آپ ہی گلوٹیاں جیوں کیتا جاوے گا
چِڑیاِں دے چنبے نوں موہ چرخے دا اُکا نہیں ستائے گا
چِڑیاِں دا چنبہ اُڈ کے
کِسے وی دیس نہیں جاوے گا
ساری عمر کنڈ چرھیاں دی ہنڈائے گا
تے چِٹے چادرے تے لگیا
اوہدی ماہواری دا خون اوسدا مونہہ چڑائے گا

قاضی ہیر نوں نیویں نظر کرکے حیا نال جیون دا وی سبق دیندا ہے۔ ایس دا مڈھ وی ایہو ہے جو مرد سردار ہے تے عورت غلام۔ غلام دی سکھلائی ہی انج کیتی جاندی ہے جو اکھ چک کے مالک نوں نہ ویکھے۔ایس دا سٹا ایہہ ہے جو غلام ساری دنیا تے کائنات نوں اپنیاں اکھاں نال نہیں مالک دیاں اکھاں راہیں ویکھے۔ جے مالک نوں چٹا نظر آوے تے غلام اوس نوں چٹا کہوے جے کالا نظر آوے تے کالا سمجھے۔ اوہدا اکھاں چک کے ویکھن دا مطلب ہی نابری ہے۔

کڑیاں دا نیویں نظر کرکے حیا نال رہن دا مطلب ہے جو ماپیاں دی اکھ نال دنیا نوں ویکھن۔ کیوں جے اوہناں نے اکھاں پٹ کے دنیا نوں آپ ویکھ لیا تے فیر اوہناں نوں آپ چنگے مندے دی پچھان آؤنا شروع ہو جاوے گی جیہڑی پتہ نہیں ماپیاں نوں وارا کھاوے یا نہ کھاوے۔ عام طور تے جے کڑی دا ویکھن اپنے میل دے بندیاں تیکر ہی رہوے تے فیر وی ماپے قبول لیندے ہین پر جے اوہ ہیر وانگ اکھاں کھول کے اک چاک نوں پسند کر لین تے اوہ تے بے حیا کہوایاں جان گیاں۔

قاضی ہیر نوں شرم حیا نال رہن لئی ایس گل تے بہتا زور دیندا ہے جو چوچک ہوریں پنڈ دے سردار تے پینچ ہین تے اوہناں دا ٹبر چنہاں دا وڈی شان والا جٹ قبیلہ ہے۔ ایس لئی اوہناں دی دھی نوں تے اپنے ماں پیو دی عزت شان دا ودھیرے دھیان کرنا چاہیدا ہے۔ مطلب جے اوہ ہیر دے ماپے محنتی تے کامیاں دے میل توں ہوندے تے فیر شرم حیا دی ایڈی لوڑ نہیں سی کیوں جو غریب کول گواؤن لئی کجھ ہوندا ہی نہیں۔ سردار دی دھی اوہدی مرضی دے الٹ ماڑے بندے نال ٹر جاوے تے اوہدی سرداری ڈھیہہ جاندی ہے پر ماڑے بندے دی کیہڑی ایڈی عزت ہوندی ہے جو اوہدی دھی خراب کر سکدی ہے۔ ماڑیاں بندیاں دیاں دھیاں نوں قاضی اینا کجھ سمجھاون دا کشٹ وی نہیں کردے۔

قاضی دی ساری گل دا تت ایہہ ہے جو ہیر دی ہوند ہی اپنے ماپیاں دی سرداری دی شان ودھان لئی ہے۔ کھیڑیاں دی جنج دا ذکر کرکے قاضی ایسے گل نوں پکا کردا ہے کیوں جو جے ہیر کھیڑیاں گھر ویاہی جاوے گی تے چوچک دی سرداری ہور پکی ہو جاوے گی۔ مطلب ہیر دی اپنی کوئی ہوند یا ہستی نہیں اوہ صرف چوچک سیال دی شان بان ودھاون لئی جمی ہے تے اوسے وچ اوس مرنا جیونا ہے۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels