Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کلاسک >> آکھیا وارث شاہ نے >> ہیر وارث شاہ: بند 160

ہیر وارث شاہ: بند 160

May 26th, 2011

جدوں رانجھنا جائی کے چاک لگا مہیں سانبھیاں چوچک سیال دیاں نی
لوکاں تخت ہزارے وچ جا کہیا کوماں اوس اَگے وڈے مال دیاں نی
بھائیاں رانجھے دیاں سیالاں نوں ایہہ لکھیا ذاتاں محرم ذات دے حال دیاں نی
موجو چوہدری دا پُت چاک لایو ایہہ قدرتاں ذوالجلال دیاں نی
ساتھوں رُس آیا تسیں موڑ گھلو ایہنوں واہراں رات دینہہ بھال دیاں نی
جناں بھوئیں توں رُس کے اُٹھ آیا کیاریاں بنیاں پیاں اوس لال دیاں نی
ساتھوں واہیاں بیچیاں اں لئے دانے اتے مانیاں پچھلے سالدیاں نی
ساتھوں گھڑی نہ وِسرے ویر پیارا رورو بھابیاں ایس دیاں جالدیاں نی
مہیں چاردا وڈھیوس نک ساڈا ساتھے کھونیاں ایس دے مالدیاں نی
مجھیّں کٹک نوں دے کے کِھسک جاسی ساڈا نہیں ذمہ پھروبھال دیاں نی
ایہہ صورتاں ٹھگ جو ویکھدے ہو وارثؔ شاہ فقیر دے نال دیاں نی

اوکھے لفظاں دے معنے
سانجیاں: سنبھالیاں۔
کوماں:مال ،مجھ۔
ذاتاں محرم: رب ہی دلاں دے بھید جاڻدا ہے۔
جل جلال: خدا۔
واہراں: امدادی ٹولیاں۔
بھالدیاں: لبھدیاں، تلاش کردیاں۔
ماڻیاں: مڻاں۔
وسرے: بھلے۔
کھونیاں: چاہی زمین۔
کٹک: طوفان۔
کھسک جاسی: بے خبری وچ چلا جاوے گا

سدھا مطلب
جدوں رانجھا جا کے چاک یاں کاما بڻ گیا تے اوہنے مہر چوچک سیال، ہیر دے پیو دیاں مجھاں سانبھیاں۔
لوکاں تخت ہزارے وچ [رانجھے دے بھراواں نوں] دسیا جو رانجھے نوں تے اوتھے بڑا مال ڈنگر سانبھڻا پے رہیا ہے۔
رانجھے دیاں بھابیاں نے لکھیا جو دلاں تے حال رب ہی جاڻدا ہے۔
ایہہ جلال والے رب دیاں قدرتاں نیں جو موجو چوہدری دے پُتّر نوں کمی بڻنا پیا۔
ایہہ ساڈے کولوں رُس کے آ گیا ہے تے تسیں موڑ گھلو کیوں جو کئی ٹولیاں ایس دے پچھے ایس نوں لبھڻ لئی گھلیاں گئیاں نیں۔
ایہہ مُنڈا بھوئیں توں رُس کے آگیا سی تے اسیں ایہدی زمین نوں ٹھیک کرکے کیاریاں بڻا دتیاں نیں۔
ایہہ آکے ساتھوں ہُڻ والی وی تے پچھلی واہی دی فصل دے مڻاں داڻے لے لوے۔
سانوں ایہہ پیارا بھرا اک پل لئی نہیں بھلدا تے ایس دیاں بھابیاں رو رو کے وقت سہہ رہیاں ہیڻ۔
ایہنے مجھاں چار کے ساڈی پاڻ پت لاہ دتی ہے (نک وڈھ چھڈیا) حالاں ساڈے کول ایس دی کھوہ تے پلدی زمیں موجود ہے۔
ایہہ کسے دن تہاڈیاں مجھاں کسے چور ڈاکو نوں دے کھسک جاوے گا۔ پھیر ساڈی کوئی ذمے واری نہیں ہووے گی۔
ایہہ تسیں جو [رانجھے] دی معصوم شکل ویکھ رہے ہو ایہہ وارث شاہ ورگا ٹھگ ہے۔

کھلارواں مطلب
تسیں ویکھو جو پچھلا بند ہیر رانجھے دے چوچک ہتھوں پھڑے جاڻ تے چوچک دے ایس ارادے تے مکیا سی جو اوہ ہیر دا ویاہ کر دیوے گا۔ پڑھنہار نوں آس ہووے گی جو ہُڻ وارث شاہ ہوریں اوہ نکی نکی واپری ورتی بیان کرن جو جد چوچک گھر گیا تے اوہنے ہیر نال کیہ ورتیا تے رانجھے نوں کیہ کہیا۔ پر وارث شاہ اک ہُنر مند فلم بناوڻ والے وانگ سارے سین نوں ایتھے ہی کٹ دیندا ہے تے کہاڻی نوں تخت ہزارے تے جھنگ سیال دے وچکار مکالمے وچ لے جاندا ہے۔اوہ ایہہ سارا کجھ پڑھنہار دے خیال تے چھڈ دیندا ہے جو ایہہ اک عام جیہی گل ہے تے سب نوں پتہ ہے جو انج دیاں واپریاں وچ کیہ ہوندا ہے۔ اوہنے رانجھے دے دریا پار کرن توں بعد دی کتھا نوں"کتے نڈھی دا چا ویاہ کیجے" کہہ کے کے ایس باب دا ایتھے کلائمیکس کردتا۔ اوہنوں پتہ ہے جو ہُڻ ہیر دا ویاہ ہو کے رہڻا ہے تے کہاڻی دے ایس موڑ توں ٹپ کے لنگھ جاڻ دی لوڑ ہے۔

وارث شاہ دی تکنیک ہی ایہہ ہے جو اوہ نکیاں نکیاں واپریاں تے بہتا ویلا نہیں گواؤندا تے سدھا اوس گل تے چلا جاندا ہے جتھے اوہ وچار دھارا دا یُدھ وکھا سکے۔ ہُڻ تیکر اوہ تخت ہزارے دے رشوت خور پینچاں، قاضی، ملّاں، ملاح تے ہیر دے ماپیاں نال یُدھ وکھا چکیا ہے۔ ایہناں سب نوں وارث شاہ آپڻی وچار دھارا دے نکھیڑ لئی ورتیا سی۔ اوہنے تخت ہزارے وچ مالکی دے نظام دے گند، جائیداد پچھے سگے بھراواں دا پاڑ تے سماج وچ انصاف کرن والے اداریاں دا وڈھی خور ہوڻا وکھایا۔ ملاں نال بحث وچ اوہنے مذہب دی ٹھیکیدار ملاں شاہی نوں ننگیاں کیتا تے ملاح نال تکرار وچ اوہنے کاروباری طبقے دی کٹھورتا تے چانڻ پایا۔ ہیر دے وسیب وچ وی اوس معاشی غرض دا سب توں اچا ہوڻ تے بے انصافی نوں کھول کے دسیا۔ وارث شاہ لئی کہاڻی وچار دھارا دا ہتھیار ہے تے اوہ ایس توں ودھ کہاڻی دیاں نکیاں موٹیاں واپریاں تے ویلا نہیں گواؤندا۔

سوچڻ والی گل ایہہ ہے جو ایتھے بھابیاں کولوں خط لکھوا کے وارث شاہ وچار دھارا دے کیس پکھ نوں اگھیڑنا چاہوندا ہے۔ اُنج اک طرحاں ویکھو تے جے تخت ہزارے تے جھنگ سیال والیاں وچ چٹھیاں راہیں مکالمے نوں کڈھ وی دئیے تے سدھا ہیر دے ویاہ تے دے ذکر تے چلے جائیے تے کہاڻی نوں شاید کوئی لمّا چوڑا فرق نہیں پیندا۔ شاید ہیر رانجھے دی کہاڻی لکھڻ والے دوجے شاعراں نے بھابیاں کولوں خط لکھوا کے ایہہ مکالمہ وی نہیں کیتا، پر وارث شاہ ہوراں دی وچار دھارا موجب جے اسیں ٹپ کے سدھے ویاہ تے چلے جائیے تے کجھ گلّاں ان کہیاں رہ جاڻ گیاں۔

ایتھے ایس خط دی تھاں ایس لئی وی بڻدی سی جو ہُڻ ورتارے مطابق جدوں ہیر دا ویاہ ہوگیا تے اوہدا رانجھے نال عشق وی مُک گیا۔ رانجھا بھابیاں دے ایس طعنے دا جواب دیڻ لئی جو "ساڈا حُسن پسند نہ لیاونا ایں جا ہیر سیال ویاہ لیاویں" جھنگ آیا سی۔ ظاہرا طور تے اوہ اسپھل (ناکام) ہوندا نظر آ رہیا ہے۔ اوہ بھابیاں دے طعنے دا جواب نہیں دے سکیا، اوہ ہار گیا ہے۔ عام ورتارے مطابق ہُڻ اوہنوں واپس پرت جاڻا چاہیدا ہے۔ وارث شاہ نے اوس دے پرتڻ وچ سوکھ پیدا کرن لئی وی بھائیاں بھرجائیاں کولوں خط لکھوائے ہیڻ۔

پہلی گل تے ایہہ ہے جو وارث شاہ نویں حیاتی دے سرجڻ (تخلیق) والیاں تے سماج دے پراڻے ورتارے وچکار ٹکرا کروا رہیا ہے۔ ہُڻ سوال ایہہ ہے جو کیہ نویں حیاتی سرجڻ ہار سدا اگے ہی ودھڻ دا سوچدے ہیڻ یاں پچھاں پرت کے عام ورتارے وچ رل کے سوکھی زندگی گذارڻ ول اوہناں دا دل وی کردا ہے؟ کہاڻی دے ایس موڑ تے جدوں ایہہ گل پکی ہوگئی ہے جو ہیر دا ویاہ ہو جاڻا ہے کیہ رانجھا پچھے پرتڻ بارے نہیں سوچے گا؟ وارث شاہ نے رانجھے دے دل وچ اٹھدے شکاں تے پچھے پرت جاڻ دے آؤندے خیال نوں سوکھا کردتا ہے۔ بھابیاں کولوں خط لکھوا دتا ہے جو ہُڻ پرت آ ہُڻ تیری بنجر زمین وی آباد ہو گئی ہے تے تیرے حصے دی فصل سانبھی ہوئی ہے۔ ہُڻ رانجھے نے فیصلہ کرنا ہے جو کیہ اوہ نویں حیاتی دے اسارے نوں آپڻے پورے وجود نال منندا ہے یا پھیر ایویں بنجر زمین چھڈ کے نسیا ہویا اک بے پرواہ مُنڈا ہے۔

دوجی گل وارث شاہ ایہہ اگھاڑنا چاہوندا ہے جو قبیلے تے جاگیرداری سماج وچ بندہ کیویں قبیلے یاں ٹبر دا انگ ہوندا ہے تے اوہدا کوئی وکھرا وجود نہیں ہوندا۔ قبیلے یاں ٹبر دے اک بندے دے کیتے نال سارے قبیلے تے ٹبر دی شان ودھدی ہے تے یا گھٹدی ہے۔ ایتھے رانجھے دے بھراواں نوں آپڻی شان گھٹدی دسدی ہے ایس لئی اوہ نکے بھرا نوں موڑن دا نہیں آپڻی شان نوں بچاؤڻ لئی ترلا کر رہے ہیڻ۔

ایس دے نال ہی تیجی گل جیہڑی اُگھڑ کے ساہمڻے آؤندی ہے اوہ بندے دا معاشی جنس ہوڻا ہے تے کسے ٹبر یاں قبیلے دی مالکی وچ رہڻا ہے۔ ایس مکالمے وچ تسیں ویکھو گے جو رانجھے دے بھرا آپڻی شان بچاؤڻ دے جتن کردے ہیڻ تے چوچک اوہنوں اک منافع دیڻ والی جنس سمجھ کے موڑن توں انکار کرے گا۔ اوس دا رانجھے نال ہیر پاروں پاڑ ہے پر ایس دا ایہہ مطلب نہیں جو اوہ رانجھے نوں نفعے والی جنس سمجھدیاں چھڈڻ لئی تیار ہے۔

ایس پچھوکڑ وچ جدوں اسیں ایس بند دا پہلا ہی مصرع ویکھنے آں تے سانوں یاد کروایا جاندا ہے جو ایہہ اوہو رانجھا ہے جیس نوں اوس دے بھرا تے بھابیاں نکھٹو ویہلیاں کھاڻ والا کہندے سڻ کیویں بدلیا تے کیویں اوہ واہی توں وی کئی سو گڻا اوکھا کم یعنی مجھاں چارن والا بڻ گیا ہے۔ پشو پال سماج وچ مجھاں (یاں ہور ڈنگراں) دے اِجڑ چارن والے ہی سب توں بہادر تے زوراور سمجھے جاندے سڻ کیوں جے سینکڑیاں دے اِجڑ نوں اک تھاں رکھڻا تے اوہناں نوں جنگلی جانوراں تے ڈاکواں چوراں توں بچاؤڻا کوئی سوکھا کم نہیں سی۔ ایسے لئی ایہہ اجڑاں دے چروال جیہنوں ماہی کہیا جاندا ہے کڑیاں دے دلاں تے راج کردے سڻ اوہناں دے آئیڈیل سڻ۔ اوتھوں ہی پنجابی وچ لفظ ماہی آیا جیہڑا اج وی گیتاں وچ ورتیا جاندا ہے۔

دوجا مصرعہ تے رانجھے دے مجھاں دا چروال بنڻ دی دُھم پیڻ تے ہے جیس نوں سُڻ کے بھابیاں سیالاں نوں خط لکھدیاں ہیڻ۔ تسیں ویکھو وارث شاہ کیویں خط نوں بھابیاں دی مذہبی مانتا توں شروع کرواؤندا ہے۔ تے اگلے ہی مصرعے وچ بھابیاں رانجھے دے چاک یاں نوکر بنڻ دا سارا دوش رب دی کرنی تے پاکے آپ سچیاں بڻ رہیاں ہیڻ۔ مطلب جو کجھ ہویا اوہدے وچ بھابیاں دا قصور کوئی نہیں سی ایہہ تے رب دی کرنی سی تے رب دیاں کرنیاں نوں رب ہی جاڻدا ہے۔ ایس وچ ویکھو جو کیویں مالکی والے نظام وچ آپڻی طمع نوں رب دے ناں لا کے آپڻے آپ نوں صاف ستھرا وکھایا جاندا ہے۔ اج وی جد امیر آپڻے نظام وچ غریب نوں بھکھا ماردے ہیڻ تے اوہنوں رب دی کرنی کہ کے ویہلے ہو جاندے نیں۔ کجھ ختم درود تے نیازاں دے کے غریباں نال کیتے گناہ بخشواؤندے نیں ۔ایسے لئی نیازاں تے کھاندے پیندے لوک ہی دیندے نیں غریب نے کتھوں نیاز ونڈڻی ہوندی ہے۔

پنجویں مصرعے وچ بھابیاں منافقت نال کہندیاں نیں جو ایہہ رُس کے آ گیا تے اسیں ایس نوں لبھڻ لئی کئی ٹولے دن رات گھلدے رہنے آں۔ یاد رہوے ایس توں پہلاں وارث شاہ ہوریں کہہ چکے نیں جو لوکاں جاکے رانجھے بھراواں نوں طعنہ دتا سی جو اوہناں دا بھرا سیالاں دا کمّی بڻ گیا ہے۔ بھراواں نے آپ اوہنوں کدی لبھڻ دا جتن نہیں کیتا۔ ہڻ وی اوہ لوکاں دے طعنیاں پاروں اوس نوں واپس بلاؤڻا چاہوندے ہیڻ۔

اگلے مصرعے وچ بھابیاں اوہدے رُس کے آؤڻ ول سینت ماردیاں کہندیاں نیں جو ایہہ مُنڈا بھوئیں پاروں رُس کے آگیا سی تے ہُڻ اسیں ایس دی زمیں ٹھیک کرکے واہی جیجی دے قابل بڻا دتّی ہے۔ مطلب ایہہ من رہیا ہیڻ جو اوہ ناانصافی نال دتی گئی بنجر زمین دے کارن ایتھوں چلا گیا سی۔ پر آپڻا گناہ پوری طرحاں نہ منندیاں رُس کے جاڻ دا کارن رانجھے دی آپڻی ذات نوں ہی بڻاؤندیاں ہیڻ۔

رانجھے نوں بھرماؤڻ لئی اگلے مصرعے وچ بھابیاں ایہہ لالچ وی دیندیاں ہیڻ جو ساڈے کولوں گذرے سالاں دے کئی مڻ داڻے وی لے لوے۔ کسے وی واہی بیجی کرن والے لئی ایس طرحاں پچھلے سالاں دی کمائی دا مل جاڻا بڑے لالچ والی گل ہے۔ وارث شاہ ایہہ لکھ کے رانجھے لئی امتحان اوکھا کردا جا رہیا ہے، جو پچھے پرتے تے سوکھ ہی سوکھ ہے تے جے آپڻے نویں ٹیچے تے قائم رہوے تے اوکھتاں تے دُکھ نیں۔

بھائی بھابیاں معاشی لالچ دے نال نال اوس نوں جذباتی مار وی دے رہے ہیڻ۔ بھائی کہندے نیں جو سانوں اک پل لئی وچھڑیا بھرا نہیں بھلدا تے بھابیاں رو رو کے بے حال ہو گیاں اوس دے وچھوڑے نال۔

اگلے مصرعے وچ مہیں چار کے وڈھیوس نک ساڈا" وچ ہُڻ اصل حقیقت کھلنی شروع ہوندی ہے۔ رانجھے دے بھراواں نوں پتہ ہے جو سیال سرداراں نوں خط لکھ رہے ہیڻ جیہناں نوں نک وڈھے جاڻ دے دکھ دا پتہ ہے۔ اوہ آس کردے ہیڻ جو ایہہ جاڻدیاں خورے سیال رانجھے نوں پرتا دیڻ۔

اخیری دو مصرعیاں بھائی بھابیاں سیالاں تے اک ہور پاسیوں وار کردے ہیڻ جو ایہہ بے اعتبارا بندہ ہے ایہہ تہاڈیاں مجھاں کسے نوں دے کے کھسک جاوے گا تے فیر تسیں سانوں ذمیوار نہ سمجھڻا۔ ایسے لئی اخیری مصرعے وچ اوس نوں ٹھگ کہیا گیا ہے۔ پر وارث شاہ ہوراں نوں پتہ ہے جو رانجھا اوس طرحاں دا ہی ٹھگ ہے جس طرحاں دے اوہ آپ فقیر ہیڻ۔ ایس مصرعے وچ فقیر دا لفظ بڑا ہُنر نال ورتیا گیا ہے۔ مطلب رانجھا جس طرحاں حیاتی لنگھا رہیا ہے اوہو اصل فقیری ہے۔

سو تسیں ویکھو کیویں رانجھے نوں پچھے موڑن والے خیالاں نوں الیکیا گیا ہے۔ اوس تے بھیڑی ورتی نوں رب دی کرنی آکھ کے بھل جاڻ لئی کہیا جا رہیا ہے، اوس نوں زمین جائیداد تے اکٹھی پئی دولت (داڻیاں دیاں ماڻیاں) دا لالچ دتّا جا رہیا ہے۔ فیر جذباتی داء پیچ وی مارے جا رہے ہیڻ، ٹبر دی اڻکھ عزت دا واسطہ دتا جا رہیا ہے تے مالکاں نوں اوس کولوں ڈرایا جا رہیا ہے۔

اک ہور طرحاں ویکھو تے ایہہ سب خیال رانجھے دے آپڻے دماغ وچوں لنگھ رہے ہیڻ۔ اوہ اگے جاڻ تے پچھے پرتڻ تے وچار رہیا ہے۔ اوہنوں پتہ ہے ہُڻ ہیر دا ویاہ ہو جاڻا ہے تے کیہ اوہدا پرت جاڻا چنگا نہیں ہووے گا؟ ایہہ منزلاں ہر طرحاں دا انقلاب لیاؤڻ والیاں نوں لنگھڻیاں پیندیاں ہیڻ۔ انقلاب لیاؤڻ والے دی راہ وچ وقتی ہاراں ضروری آؤندیاں ہیڻ جتھے اوہناں نوں فیصلہ کرنا پیندا جو اوہ اگے جاوے کہ نہ؟


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels