پاس ماؤں دے نڈھڑی گل کیتی ماہی مہیں دا آن کے چھیڑیا میں نِت پنڈ دے وچ وچار پوندی، ایہہ جھگڑا چاء نبیڑیا میں سُنجا نِت رُلے منگو وچ بیلے ماہی سُگھڑ ہی آن سہیڑیا میں مائے کرم جاگے ساڈے منگواں دے ساؤ اصل جٹیٹڑا گھیریا میں
اوکھے لفظاں دے معنے نڈھڑی۔جوان کُڑی چھیڑیا۔ گل بات شروع کرکے معاملہ طے کیتا وچار پوندی۔ بدنامی ہونی، لوکاں دے دل وچ کسے نوں بھیڑا جاننا منگو۔ اِجڑ، مجھاں دا ٹولہ سُگھڑ۔ سیانا، سمجھدار سیہڑیا۔ تعلق جوڑ لیا (کسے وی طرحاں دا) کرم۔ قسمت ساؤ۔ اچی ذات والا، اصلی جٹیٹڑا۔ جٹ ساؤ اصل جٹیٹڑا (اصلی تے خاندانی جٹ)
سدھا مطلب
ماں دے کول جا کے کُڑی (ہیر ) گل کردی ہے جو میں مجھاں چارن والے اک چروال نال گل کر لئی ہے ساڈے ڈنگراں بارے پنڈ دے لوکیں رنگ رنگ دیاں گلاں بناوندے سن۔ ایہہ جھگڑا میں نبیڑ دتا ساڈے ڈنگر جنگل وچ بنا کسے رکھوالے دے رُلدے پھردے سن ، میں اک بڑا ہی سیانا چروال رکھ لیا ہے مائے ساڈے ڈنگراں دی قسمت جاگ پئی ہے، کیوں جے اہناں لئی میں اصلی تے خالص نسل دا جٹ گھیریا ہے۔
کھلارواں مطلب
ایس بند وچ ویکھو ہیر ماں نال کیویں بدلے سبھا وچ گل کر رہی ہے۔ پیو نال تے اوسدی گل شروع توں لے کے ترلے والی سی، تے اوہ کھچ دھرو کے رانجھے دیاں صفتاں کر کے اوس نوں نوکری دوا رہی سی۔ پر اپنی ماں نال اوہ انج گل کر رہی ہے جیویں اوہ خود مختار، مالک تے ٹبر دے کم تے کاروباری معاملیاں لئی ذمے وار ہووے۔
ہیر دے ماں تے پیو نال وکھرے وکھرے ڈھنگاں نال گل بات وچ اک ہور چیز وی اُگھڑ دی ہے جو مرد دا دابا ودھ تے بہت چکیا پر اجے وی زنانی دی پرانی خود مخُتیار ہوند پوری طرحاں مری نہیں۔ ہیر دی ماں ہتھیار سُٹ چکی ہے پر ہیر اجے ادھ وچکار کھڑی ہے۔اوہ مرد یعنی اپنے پیو دے ساہمنے ہتھل ہے پر ایس نوں دلوں نہیں منندی۔ ایسے لئی جد ماں نال گل کردی ہے تے مجھاں دا ماہی لبھن دا سارا مان اپنے ناویں لاوندی ہے۔ ''چھیڑیا'' ''نبیڑیا'' ''سہیڑیا'' تے ''گھیریا'' دی تکرار نال اوہ پکا یقین کروانا چاہندی ہے جو مجھاں دے چروال نوں لبھن دا اوس نال گل کرن، اوس دی اصل نسل جانن دا کم اوس نے آپ ہی کیتا ہے۔
ہیر دی گل توں ایہہ وی ظاہر ہوندا ہے جو راٹھاں دی اوس دے پیو والی پرانی پیڑھی ہن معاملیاں نوں سانبھن جوگی نہیں رہی۔ ایسے لئی دوجے مصرے وچ ''نت پنڈ دے وچ وچار پوندی'' ہے تے ''سُنجا نت رُلے منگو وچ بیلے'' دا ذکر ہویا ہے۔لگدا ہے جو راٹھا چاری دا لہا ہے تے اوہناں دیاں شرطاں تے کم کرن والے کامے ہُن ملدے نہیں ہین، اوہناں کامیاں نوں ہور چنگے کم لبھ جاندے ہین یا اوہناں لئی راٹھاں نوں لُٹنا بہتر پیشے بن گئے ہین۔پتن اتے ہوون والے کاروبار تے اوتھے لوکاں دی آوا جاوی توں لگدا ہے جو پرانی راٹھا چاری دیاں دیاں چولاں ڈھلیاں ہو گیاں ہویاں ہین تے ہُن کامے دریاؤں پار وی جاکے کم لبھدے ہین۔
اخیری مصرعے وچ ہیر ماں نوں کہہ تے ایہہ رہی ہے جو ''مائے کرم جاگے ساڈے منگواں دے'' پر اندر و اندر آپنے کرم جاگن دی وی گل کر رہی ہے۔ ایس توں پہلاں اوہ رانجھے دے ملن تے ایہہ وی کہہ چکی ہے:''روپ جٹ دا ویکھ کے جاگ لدھی'' یا پھیر ''سُنجے پرہے ہن ترنجنیں چین ناہیں اللہ والیا وو سانوں تاریا ای'' یا پھیر ''سانوں رب نے چاک ملا دتا بُھل گئے پیار اربیلیاں دے''۔ مطلب رانجھے دے آون نال ہیر تے اوس دے پورے سماج دی قسمت جاگ پئی ہے۔ کیوں جو ہُن راٹھا چاری دے ڈھیندے سماج دے نویں ہوون دی، اپنے آپ نوں بدلن دی آس جم پئی ہے۔
