ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ?

ਹਾਲੀਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਰਜਾ ਸ਼ਾਹ ਮਹਿਮੂਦ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਅਕਵਾਮ ਮੁਤਹਿਦਾ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿਚਕਾਰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀਹ ਉਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਪਿਛਲੇ ਮਸ਼ਰਕੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ (ਬੰਗਾਲੀ) ਲੋਕਾਈ ਦੀ ਨਸਲ ਕਸ਼ੀ ਤੇ ਉਣਤਾਲੀ ਸਾਲ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਕੌਮੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦਾ ਕਰਜ਼ ਦਾਰ ਹੈ? ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਹਿਆ ਨਹੀਂ। ਹਨ ਜੋ ਕੁੱਝ ਇਸ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਹੇ ਉਹ ਤਾਰੀਖ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

ਅਕਵਾਮ ਮੁਤਹਿਦਾ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਜਿਹੜੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਤੇ ਤਸ਼ਰੀਹ ਜਿਨੋ ਸਾਈਡ ਯਾਂ ਨਸਲ ਕਸ਼ੀ ਯਾਂ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜੁਰਮਾਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਇਸ ਤਾਰੀਫ਼ ਵਿਚ ਪਿਆਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਾਕ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਉਨੀ ਸੌ ਅਕਹਤਰ ਵਿਚ ਉਦੋਂ ਦੇ ਮਸ਼ਰਕੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਮਰਦਾਂ, ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਤੇ ਨਿਆਣਿਆਂ ਦੀ ਨਸਲ ਕਸ਼ੀ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਠੀਕ ਗੱਲ ਹੈ ਇਹ ਸਾਰਾ ਤਾਰੀਖ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਉਹ ਹੂਲੋਕਾਸਟ ਵੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਹੂਲੋ ਕਾਸਟ ਤੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਜੁਰਮਾਂ ਤੇ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗੀ ਸੀ ਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੋਂ ਜਲੀਆਨਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਜਨਰਲ ਡਾਇਰ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਕਤਲ ਹੋਵਣ ਵਾਲੇ ਸੀਕੜੀਆਂ ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ , ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਰਿਆਸਤੀ ਕਤਲਾਮ ਤੇ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗ ਲਈ ਸੀ। ਉਡੀਕ ਹੈ ਜੋ ਬਰਤਾਨੀਆ ਕਦੋਂ ਪੈਰ ਪਗਾੜੋ ਦੇ ਹੁਰਾਂ ਦੀ ਨਸਲ ਕਸ਼ੀ ਤੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗ ਦਾ ਹੈ?
ਪਰ ਅਜ਼ੀਮ ਸ਼ਾਇਰ ਮਸ਼ਰਕ ਅੱਲਾਮਾ ਡਾਕਟਰ ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ ਨੇ ਤੇ ਇਸੇ ਜਲੀਆਨਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਕਤਲਾਮ ਦੇ ਕੁੱਝ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ( ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਡਾਇਰ ਹੀ ਸੀ) ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਿਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਚ ਕਸੀਦਾ ਲਿਖ ਕੇ '' ਸਿਰ '' ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਵੀ ਲਿਆ ਸੀ।

ਸ਼ਾਇਰ ਇਨਕਲਾਬ ਫ਼ੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ੈਜ਼ ਵੀ ਉਸ ਵੇਲ਼ੇ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੇ '' ਗ਼ਾਲਿਬ ਕੀ ਦਰਬਾਰ ਆਮ'' ਵਿਚ ਮੁਸ਼ਾਇਰਿਆਂ ਦੀ ਸਦਾਰਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਮਸ਼ਰਕੀ ਬੰਗਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਕਤਲਾਮ, ਨਸਲ ਕਸ਼ੀ, ਤੇ ਜ਼ਨਾ ਬਾਲਜਬਰ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਹਸ਼ਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਦਿਨਾਂ ਮਗਰੋਂ ਫ਼ੈਜ਼ ਹੋਰੀਂ ਜ਼ੁਲਫ਼ਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ ਦੇ ਨਾਲ ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੌਰੇ ਤੇ ਗਏ ਤੇ ਢਾਕਾ ਤੋਂ ਮੁੜਦਿਆਂ ' ਹਮ ਕੇ ਠਹਿਰੇ ਅਜਨਬੀ'' ਵਾਲੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵੀ ਲਿਖੀ ਪਰ ਕੀਹ ਵਾਕਈ ਇੱਕ ਸ਼ਾਇਰ ਦਾ ਜ਼ਮੀਰ ਲੱਖਾਂ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੇ ਕਤਲਾਮ, ਦੋ ਲੱਖ ਬੰਗਾਲੀ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਲੁੱਟਣ ਤੇ ਦੋ ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਬਰੀ ਜਲਾ ਵੱਤਨੀ ਤੇ ਬੱਸ ਏਨਾ ਆਖਣ ਯਾਂ ਕਰਨ ਤੇ ਹੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ '' ਖ਼ੂਨ ਕੇ ਧੱਬੇ ਧਲੇਂਗੇ  ਕਿਤਨੀ ਬਰਸਾਤੋਂ ਕੇ ਬਾਅਦ !''

ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇਂ ਜ਼ੁਲਫ਼ਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੰਗਲਾ ਦੀਸ਼ੀ ਦੌਰੇ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਮਸ਼ਰਕੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਲੋਕਾਈ ਤੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗ ਲਈ ਸੀ ! ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਯਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਕੌਮੀ ਤੇ ਆਲਮੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਬਾਕਾਆਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ ਤੇ ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗੀ ਸੀ ? ਨਹੀਂ ਕਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ।

ਇਹੋ ਜ਼ੁਲਫ਼ਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲ਼ੇ ਜਦੋਂ 25 ਮਾਰਚ 1971 ਈ. ਨੂੰ ਢਾਕਾ ਅੱਗ ਤੇ ਖ਼ੂਨ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਨਹਵਾਈਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਅਨਟਰਕਾਨਟੀਨੀਨਟਲ ਹੋਟਲ ਢਾਕਾ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਦੀ ਖਿੜਕੀ ਵਿਚ ਸਿਗਾਰ ਹਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸੀ ਤੇ ਵਤਨ ਪਰਤ ਦੀਆਂ ਆਖਿਆ ਸੀ ''ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਵਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਚ ਗਿਆ।''

ਕਹਿੰਦੇ ਨੇਂ ਜਿਸ ਕਾਰਗੋ ਬਹਿਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਫ਼ਰਵਰੀ 71 ਵਿਚ ਉਦੋਂ ਦੇ ਮਗ਼ਰਿਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਫ਼ੌਜ ਤੇ ਅਸਲ੍ਹਾ ਮਸ਼ਰਕੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜੀ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿਚ ਚਿੱਟਾ ਗਾਨਗ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਤੇ ਲੱਦ ਕੇ ਲਿਆਏ ਸਨ ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਨਾਂ ਪੀ ਐਨ ਇਸ '' ਚਾਰ ਸਦਾ '' ਸੀ।

ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਰਕੁਨ ਤੇ ਲਿਖਾਰੀ ਸੂਸਨ ਬਰਾਊਨ ਮਿਲਰ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਮਸ਼ਰਕੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਜ਼ਨਾ ਬਾਲਜਬਰ ਤੇ ਅਪਣੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਤਾਬ '' ਅਗੇਂਸਟ ਹਰਵਲ '' ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਸੱਤਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 75 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਬੁੱਢੜੀ ਤੀਕਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਰਅਪ ਕੀਤਾ ਤੇ ਇਸੇ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾ ਕੋਈ ਚੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੱਸ ਜਮਾਲੀਆਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਸੂਸਨ ਬਰਾਊਨ ਮਿਲਰ ਲਿਖਦੀਆਂ ਹਨ ''।

ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਨੱਵੇ ਹਜ਼ਾਰ ਜਵਾਨ ਸਨ ਤੇ ਮਸ਼ਰਕੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਲੱਖ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਰੇਪ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸਨ।ਗਵੇੜ ਇਹ ਹੇ ਜੋ ਇਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜੀ ਨੇ ਇਕ ਜ਼ਨਾਨੀ ਨੂੰ ਨੂ ਵਾਰੀ ਰੇਪ ਕੀਤਾ।ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜੀ ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਤੇ ਧਾੜਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਈਉਂ ਵਿਚ ਬੈਠੀ ਇਕ ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਯੂਨਿਟ ਨੇ ਰੇਪ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕੁੜੀ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਤੀਕਰ ਮਰ ਚੱਕੀ ਸੀ।ਹਮੋਦ ਅਲ-ਰਹਿਮਾਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਨੇ ਸਬ ਤੋਂ ਘੱਟ ਜੁਰਮ ਕੀਤਾ ਉਹ ਚੀਨੀ ਵਾਟਰ ਲਿੱਲੀ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਗ਼ਲ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਉਦੋਂ ਦੇ ਜੀਸੋਰ ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਕਰਨਲ ਅਸਲਮ ਬੈਗ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਸ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬੰਗਾਲੀਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਈ ਸੀ।

ਇਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੁਜ਼ਰੇਲ ਫ਼ੌਜੀ ਜਰਨੈਲਾਂ, ਐਕਸ ਸਰਵਿਸ ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਤਾਰੀਖ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਗਨਹਗਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਤੇ ਅਦਲੀਆ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਲਈ ਮਾਰਚ ਕਰਦਿਆਂ ਵੇਖਣਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ 71 ਦੀ ਮਾਰਚ ਚੇਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈ ਅਫ਼ਸਰ ਤੇ ਜਵਾਨ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਬੰਗਾਲੀ ਦਾ ਖ਼ੂਨ ਕਿਸੇ ਬੰਗਾਲੀ ਜ਼ਨਾਨੀ ਦੀ ਇਸਮਤ ਦਰੀ ਤੇ ਕਿਸੇ ਬੰਗਾਲੀ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਇਨਸਾਫ਼ ਤੇ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਯਾ ਜ਼ਮੀਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਉਹ ਆਪੋਂ ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਲੋਕਾਈ ਤੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹੋਇਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੰਗੀ ਤੇ ਇਨਸਾਨੀ ਜੁਰਮਾਂ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਤਾਕਤ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਜਰਨੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਤੇ ਹਮੋਦ ਅਲ-ਰਹਿਮਾਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਇਕ ਫ਼ੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਜਹਾਨਜ਼ੀਬ ਅਰਬਾਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਦੀ ਬਰਾਂਚ ਵਿਚ ਡਾਕਾ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਮੁਹਾਜ਼ ਜੰਗ ਤੋਂ ਹਿੱਲੀ ਕਾਪਟਰ ਵਿਚ ਬਰਮਾ ਨੱਸ ਗਿਆ। ਖ਼ੋਰੇ ਇਹੋ ਜਹਾਨਜ਼ੀਬ ਅਰਬਾਬ ਫਿਰ ਸੂਬਾ ਸਿੰਧ ਦਾ ਮਾਰਸ਼ਲ ਲਾਅ ਐਡਮਨਿਸਟ੍ਰੇਟਰ ਤੇ ਗਵਰਨਰ ਵੀ ਬਣਿਆ ਸੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਹੂ ਪੀਣ ਦੀ ਇਹੋ ਜਈ ਲੱਤ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਲੱਗੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਆਦਤ ਪਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।'' ਇਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਹਾਫ਼ੀ ਨੇ ਢਾਕਾ ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਵੱਲੋਂ ਅਪਣੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਤਾ ਜਦੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਆਜ਼ਮ ਯੂਸੁਫ਼ ਰਜ਼ਾ ਗਿਲਾਨੀ ਕੁੱਝ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨਗੇ  ਤੇ ਉਹ ਇਸ ਦੌਰੇ ਵਿਚਕਾਰ ਢਾਕਾ ਵਿਚ ਬੰਗਲਾ ਦੀਸ਼ੀ ਜੰਗ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਉਹ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵੀ ਵੇਖਣ ਜਾਵਣਗੇ  ਯਾਂ ਨਹੀਂ ਜਿਥੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਲੂਂ ਕੰਡੇ ਖੜੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਦਾਸਤਾਨਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਖ਼ੋਰੇ ਇਨਸਾਨੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਵਿਚ ਹੂਲੋ ਕਾਸਟ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਇਹ ਸਬ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਸਲ ਕਸ਼ੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਜਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੁਲਫ਼ਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ ਕੈਦ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਏ ਸਨ ਤੇ ਫਿਰ ਇੰਜ ਦੀ ਅਹਿਸਾਨ ਫ਼ਰਾਮੋਸ਼ੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਿਚ ਫਾਹੇ ਲਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।

ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਤੇ ਤਾਰੀਖ਼ ਦੀ ਮੰਗ ਤਾਂ ਇਹੋ ਹੈ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਪਣੀ ਪਾਰਲੀਮਾਨੀ ਤੇ ਆਲਮੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਉਹਦੀ ਲੋਕਾਈ ਤੂੰ ਅਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਨਸਲ ਕਸ਼ੀ ਤੇ ਕੌਮੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਹਜ਼ਬ ਕੌਮਾਂ ਵਿਚ ਗਨਵਾਏ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਚਾਲੀ ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਤਲਾਮ, ਦੋ ਲੱਖ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦੀ ਇਸਮਤ ਦਰੀ ਤੇ ਦੋ ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਬਰੀ ਦੇਸ ਨਿਕਾਲੇ ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੌਮ ਮਹਜ਼ਬ ਕੌਮਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਗੌਣੀ ਜਾਸਕਦੀ।

ਜਦੋਂ ਜਰਮਨੀ ਯਹੂਦੀਆਂ ਤੋਂ ਹੂਲੋਕਾਸਟ ਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਜਲੀਆਨਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਤੇ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬੰਗਾਲੀਆਂ ਦੇ ਕਤਲਾਮ ਤੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗ ਸਕਦਾ।