ਬੀ ਆਰ ਚੋਪੜਾ। ਲਹੌਰ ਦਾ ਪੱਤਰ

ਚੋਰਾਨੋਏ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਜਾਵਣ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਫ਼ਿਲਮ ਸਾਜ਼ ਤੇ ਹਦਾਇਤ ਕਾਰ ਤੇ ਇਕ ਵੱਡੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਐਮਪਾਇਰ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਬੀ ਆਰ ਚੋਪੜਾ ਨੇ ਅਪਣੀ ਹਯਾਤੀ ਲਹੌਰ ਵਿਚ ਇਕ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਹਾਫ਼ੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਜੰਗ ਅਜ਼ੀਮ ਦੇ ਮੁੱਢ ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਵਣ ਵਾਲੇ ਬਲਦੇਵ ਰਾਜ ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਬਚਪਨਾ ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਲਹੌਰ ਵਿਚ ਲੰਘੀ। ਇਥੋਂ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਲਹੌਰ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਦਬ ਵਿਚ ਐਮ ਏ ਕੀਤਾ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਾਹਨਾਮੇ ' ਸਣੇ ਹੀਰਲਡ ' ਵਿਚ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤੇ ਤਬਸਰੇ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।

ਅਦਬ ਵਿਚ ਐਮ ਏ ਕਰਨ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਤਜਜ਼ੀਏ ਤੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਕਾਂਟ ਛਾਂਟ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਖ਼ੂਬੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਚੱਕੀ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਤਬਸਰਿਆਂ ਵਿਚ ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਕਾਰ ਤੇ ਹਦਾਇਤ ਕਾਰ ਦੀ ਵਾਹਵਾ ਝਾੜ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੇ ਰਹਿਮ ਕਲਮ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਮੀ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ।

ਚੇਤੇ ਰਵੇ ਜੋ ਇਹ ਲਹੌਰ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਨਾਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਦੂਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਥੋਂ ਦੇ ਛੇ ਸਟੋਡੀਵਜ਼ ਵਿਚ ਦਿਨ ਰਾਤ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।ਖ਼ੋਰੇ ਅੱਜ ਇਹ ਗੱਲ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਲੱਗੇ ਕਿ ਲਹੌਰ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿਚ ਵੀਹ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਿਲਮੀ ਰਸਾਲੇ ਤੇ ਜਰੀਦੇ ਛੁਪ ਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕਰੀਨ ਵਰਲਡ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ , ਸਿਨਮਾ, ਮੂਵੀ ਫ਼ਲੈਸ਼ , ਫ਼ਿਲਮ ਪਕਟੋਰੀਲ, ਮੂਵੀ ਕਰੀਟਕ ,ਸਟਾਰ ਚਿੱਤਰਾ ,ਪਾਰਸ ,ਖ਼ੀਆਮ ,ਈਵਨਿੰਗ ਨਿਊਜ਼ ਤੇ ਸਣੇ ਹੀਰਲਡ ਦੇ ਨਾਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।

ਲਹੌਰ ਵਿਚ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਨਾਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਈ ਬੰਦੇ ਗ਼ੈਰ ਮੁਸਲਿਮ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਵੰਢ ਦੇ ਹਨਗਾਮੀਆਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਕਤਲਾਮ ਤੇ ਫ਼ਿਰਕਾ ਵਾਰਾ ਜ਼ਨੂਨ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਫੜੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦੂ ਫ਼ਨਕਾਰਾਂ ਤੇ ਹਨਰਮਨਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਜਬੋਰਾ ਲਹੌਰ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਿਸਮ ਵਿਚ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਖ਼ੂਨ ਬਣ ਕੇ ਦੌੜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਇਹਦੇ ਤੋਂ ਵਿਛੜਨ ਦਾ ਤਸੱਵਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਸਕਦੇ ਸਨ।

ਮੌਸੀਕਾਰ ਓ ਪੀ ਨੀਰ ਤੇ ਅਮਰਨਾਥ, ਗੀਤ ਨਿਗਾਰ ਮਧੋਕ ਤੇ ਰਾਮਾ ਨੰਦ ਸਾਗਰ। ਸਾਰੇ ਜਾਨ ਬਚਾ ਕੇ ਲਹੌਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਜਵਾਨ ਬਲਦੇਵ ਰਾਜ ਚੋਪੜਾ ਨੂੰ ਵੀ ਅਖ਼ੀਰ ਇਹ ਕੌੜੀ ਗੋਲੀ ਖਾਣੀ ਪਈ ਤੇ ਦਿਹਲੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਚਿਰ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਬੰਬਈ ਟੁਰ ਗਏ। ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨੇਕ ਸ਼ਗੁਨ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂ ਜੋ ਖ਼ੁਸ਼ ਨਸੀਬੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਇਕ ਅਜ਼ੀਮ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਤਾਜ ਲੈ ਕੇ ਬੰਬਈ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਡੀਕ ਰਹੀ ਸੀ।

ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੇ ਮੁੱਅਜ਼ਜ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਸਾਜ਼ ਤੇ ਹਦਾਈਤਕਾਰਬਨਨ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਬੀ ਆਰ ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਲਹੌਰ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨਾ ਭੋਲੀਆਂ। ਇਕ ਤੂੰ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲੋਂ ਜਦੋਂ ਲਹੌਰ ਦੇ ਸਨੀਅਰ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਹਾਫ਼ੀ ਪਰਵੇਜ਼ ਰਾਹੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕੁੱਝ ਮਵਾਦ ਲੈਣ ਦੀ ਖ਼ਾਤਿਰ ਬੀ ਆਰ ਚੋਪੜਾ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ ਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ ਦੀ ਲਹੋਰੀ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਰੁੱਖ ਜਿਵੇਂ ਵੇਖਦਿਆਂ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਹਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ :' ਲਹੌਰ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਚਿੱਠੀ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ ਮਹਿਕ ਰਹੀ ਹੈ।ਮੇਰੇ ਬਚਪਨੇ ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਇਕ ਅੰਗੜਾਈ ਲੈ ਕੇ ਉੱਠੀਆਂ ਤੇ ਮੈਂ ਵਿਚਾਰ ਰਹੀਆਂ ਜੋ ਕਾਸ਼ ਇਹ ਦੋ ਵਿਛੜੇ ਹੋਏ ਭਰਾ ਚੰਗੇ ਸੰਗੀਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਹਯਾਤੀ ਲੰਘਾਵਣ।'

ਬੀ ਆਰ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਸਨ ਤ੍ਰਹਿ ਤੇ ਚਾਲੀ ਦੇ ਅਸ਼ਰੇ ਵਿਚ ਲਹੌਰ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪੋਂ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਹਯਾਤੀ ਦਾ ਹਾਲ ਵੀ ਖੁੱਲ ਕੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਜੋ ' ਅਸੀਂ ਪਹਿਲੋਂ ਗਵਾਲਮੰਡੀ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਉਨੀ ਸੌ ਤ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਪਿਓ ਨੂੰ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰ ਸਨ ਚੋਬਰਜੀ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਇਕ ਬੰਗਲਾ ਅਲਾਟ ਹੋਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਲਹੌਰ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਦਬ ਵਿਚ ਐਮ ਏ ਕੀਤਾ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਲਿਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਚਿਰ ਲਹੌਰ ਵਿਚ ਹੀ ਰਿਹਾ ਕਿਉਂ ਜੋ ਮੈਂ ਆਈ ਸੀ ਇਸ ਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਦੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਗਰੋਂ ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਸਵਾਦ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਮੈਂ ਮਾਹਨਾਮਾ ਸਣੇ ਹੀਰਲਡ ਲਈ ਮਜ਼ਮੂਨ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਤਬਸਰੇ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਤੇ। ਇਕ ਵੇਲਾ ਇੰਜ ਦਾ ਆਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਮਾਂ ਪਿਓ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਹੀ ਸੀ ਪਰ ਫ਼ਿਲਮੀ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਲਹੌਰ ਆਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਰਸਾਲੇ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਮਕਲੀਵਡ ਰੋਡ ਤੇ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਕੁੱਝ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਮੈਂ ਵੀ ਉਹਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਨਿਸਬਤ ਰੋਡ ਤੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।। ਫ਼ਿਲਮੀ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਓਨੀ ਸੋਸਨਤਾਲੀ ਤੀਕਰ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ ਜਦੋਂ ਅੱਚਨ ਚਿੱਤੀ ਫ਼ਿਰਕਾ ਵਾਰ ਫ਼ਸਾਦ ਫੁੱਟ ਪਏ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਕਲਾਪੇ ਬੇ ਦਿਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅਪਣਾ ਸੁਹਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਲਹੌਰ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ'।

ਨੂ ਮਾਰਚ ਉਨੀ ਸੌ ਛਿਆਨਵੇ ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਅਪਣੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਬੀ ਆਰ ਚੋਪੜਾ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਬੜੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਵਿਖਾਲਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਲਹੌਰ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਲਿਖੀ ਜਾਰਹੀ ਹੈ । ਇਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿਚ ਖੋ ਕੇ ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਵੇਂ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਦਿਨ ਸੀ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਚਾਹ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਇਕ ਦਿਨ ਲਹੌਰ ਪਰਤਾਂ ਤੇ ਉਹ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਾਂ ਜਦੋਂ ਪੰਜੋਲੀ ਤੇ ਸ਼ੋਰੀ ਵਰਗੇ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨੀ ਵਿਚ ਲਹੌਰ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਨਾਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਪਰੋਡੀਵਸਰਾਂ ਲਈ ਇਕ ਮਸ਼ਾਲ ਰਾਹ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ।।।।'

ਹਰਖ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿ ਲਹੌਰ ਦੇ ਸਪੂਤ ਬਲਦੀਵਰਾਜ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਇਹ ਦਿੱਲੀ ਤਮਨਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੂਸਕੀ ਤੇ ਉਹ ਪੰਜ ਨਵੰਬਰ ਦੀ ਸਵੇਰੇ ਹਮੇਸ਼ ਲਈ ਸਾਡੇ ਨੂੰ ਨਿੱਖੜ ਗਏ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਚਾਹ ਨੂੰ ਜੀਊਂਦਿਆਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਦੋਹਵਾਂ ਪਾਸੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਤੇ ਕੁਲ ਜ਼ਰੂਰ ਰੰਗ ਲਿਆਉਣ ਗਈਆਂ।