ਕਿਸਤ ਨੰਬਰ15: ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ?

ਮੀਕਟਾਫ਼ ਨੂੰ 20 ਜੂਨ 1808 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਬਾਤ ਲਈ ਜਾਵਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਪਈ ਇਸ ਦੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਪੂਰੇ 2 ਹਜ਼ਾਰ ਰੋਪੇਏ ਮਾਹਾਨਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੀਆ ਮਿਸ਼ਨ 1808 ਤੋਂ 21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੀਕ ਲਮੀਰੀ ਫ਼ੰਡ ਨਗਾਂ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਨੇਂ। ਇਹ ਮੀਕਟਾਫ਼ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੋ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਲੱਭਿਆ ਅਤੇ ਇਕ ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਤੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਾਬਲ ਵੱਲ ਟੁਰਿਆ। ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਆਪੋਂ ਆਪਣੇ ਪੱਤਰ (Dispatch) ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਿਹੜਾ 10 ਅਕਤੂਬਰ 1808 ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਲਾਰਡ ਮੰਟੋ ਮਾਰਚ 1808 ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਪਈ ਜੇ ਈਰਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਤੇ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਏ ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਸੀ 20 ਤੋਂ 25 ਹਜ਼ਾਰ ਬੰਦੇ ਈਰਾਨੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਘੁਲ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਮਨਸੂਬੇ ਲਈ ਸਿੰਧੀ, ਬਲੋਚੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਦਾਣਾ ਲੋੜੀ ਦਾ ਸੀ ਤੇ ਫਿਰ 1808 ਵਿੱਚ ਸੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਜਿਹੜਾ ਮੁਆਹਿਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਉਹ ਬਹੁੰ ਮਾੜਾ ਸੀ। ਜਿਹੜਾ ਮਿਸ਼ਨ ਈਰਾਨ ਗਿਆ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰ ਜਾਣ ਮੈਲਕਮ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੇਂ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਪਈ ਈਰਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਤੇ ਰੂਸੀਆਂ ਦੇ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਹੈ।

 ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਨੇ ਸਿਰ ਹਾਰ ਫ਼ੋਰਡ ਜੋਨਜ਼ ਨੂ ਘੱਲਿਆ, ਇਸ ਈਰਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਹੂਰੇ ਕਹੀੜੇ ਸਬਜ਼, ਪੀਲੇ ਬਾਗ਼ ਵਿਖਾਏ ਪਈ ਈਰਾਨੀਆਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮੁਆਹਿਦਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਚੀ ਸਨ ਇਸ ਮੁਆਹਿਦਾ ਬਾਰੇ ਤਫ਼ਸੀਲਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਨੇਂ। ਕਾਬਲ ਵੱਲ ਇਲਫ਼ਨ ਸਟੋਨ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲ਼ੇ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੁਜਾ ਤਖ਼ਤ ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਸ਼ੁਜਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮੁਆਹਿਦਾ ਤੇ ਕਰ ਲਿਆ ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੀਕ ਕਲਕੱਤਾ ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਆਈ ਤੇ ਸ਼ੁਜਾ ਉਸ ਵੇਲ਼ੇ ਤਖ਼ਤ ਤੋਂ ਲੱਥ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਦੌੜ ਭੱਜ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਨਾਹ ਲੈਣ ਲਈ। ਅਗਸਤ 1808 ਨੂੰ ਸਿੰਧ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇਂ ਜਿਸ ਮਾਆਹਦੇ ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ, ਬਕੌਲ ਇਚੀ ਸਨ ਉਸ ਵਿਚ ਸੰਧੀਆਂ ਅਪਣੀ ਥਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਪਰਵਾ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਸਿੰਧੀ ਕੌਮ ਪ੍ਰਸਤ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਗੋਲ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਨੇਂ।

28 ਜੁਲਾਈ 1808 ਨੂੰ ਮੀਕਟਾਫ਼ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਜਦੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਬੰਦਾ ਮੌਲਵੀ ਮੁਣਸ਼ੀ ਹਫ਼ੀਜ਼ ਉੱਦੀਨ ਵੀ ਸੀ। 22 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਉਹ ਪਟਿਆਲੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਿੱਥੇ ਫ਼ਕੀਰ ਇਮਾਮ ਉੱਦੀਨ ਇਸ ਨੂੰ ਉਡੀਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੈਰਾਨ ਨਾ ਹੋਣਾ, ''ਮੀਕਟਾਫ਼ ਮਿਸ਼ਨ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ'' ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ ਇਮਾਮ ਉੱਦੀਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸਰਕਾਰ ਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਗੁੰਜਲ ਪਾਣਾ ਪਈ ਕੋਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਕੋਲੋਂ ਸਿੱਖੇ। ਮੀਕਟਾਫ਼ ਦਾ ਪੱਤਰ ਨੰਬਰ 23 ਤੇ 26 ਸਤੰਬਰ 1808 ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਇਸ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਏ ਕਿ ਇਸ ਨੇਂ ਇਕ ਜਾਸੂਸ ''ਸਿਰੀ ਨਿਊ ਇਸ'' ਕਾਬਲ ਲਈ ਘੱਲਿਆ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਮੀਕਟਾਫ਼ ਨੂੰ ਇਸ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦਾ ਬੜਾ ਦੁੱਖ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਨਾ ਕਹਿ ਸਕਿਆ। ਮੀਕਟਾਫ਼ ਤੇ ਪਟਿਆਲੇ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਆਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪੈਗ਼ਾਮ ਘੱਲਿਆ ਪਈ ਮੈਂ ਕਸੂਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਵਾਂ ਤੇ ਤੋਂ ਇਥੇ ਹੀ ਪਹੁੰਚ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਮੀਕਟਾਫ਼ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਪਰਾਂ ਕਿਉਂ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਸੀ ਇਹ ਵੀ ਇਕ ਬੰਦੋਬਸਤ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਗ ਪਤਾ ਜਾ ਸੀ ਪਈ ਸਫ਼ਾਰਤਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਸਾਂ ਦਾ ਖੇਡ ਕਿਉਂ ਆਖਦੇ ਨੇਂ। ਅਖ਼ੀਰ 12 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਕਸੂਰ ਵਿਚ ਮੀਕਟਾਫ਼ ਵੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ। ਮੀਕਟਾਫ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਪਈ ਇਕ ਪਾਸੇ ਉਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰੇਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਵੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਮਸ਼ਕੂਕ ਹੀ ਸੀ।

ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੇ ਮਜ਼ਾਕ ਮਜ਼ੋਕ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਜੁਗਤਾਂ ਲਾਂਦੇ ਹੋਏ ਪੂਰੀ ਕਰ ਛੱਡੀ। ਮੀਕਟਾਫ਼ ਤੇ ਮਤਲਬ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕੁੱਝ ਵੇਲ਼ੇ ਜਗਤਾ ਲਾਈਆਂ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਹਫ਼ੇ ਦੇਣ ਲੱਗਿਆ। 22 ਸਤੰਬਰ ਤੀਕ ਮਹਾਰਾਜਾ ਇੰਜ ਹੀ ਵੇਲ਼ੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਨਾਲੋਂ ਨਾਲ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਗ਼ੌਰ ਵੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਅਖ਼ੀਰ 22 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਕਸੂਰ ਜਿਹੜੀ ਗੱਲ ਬਾਤ ਹੋਈ ਇਸ ਵਿਚ ਮੀਕਟਾਫ਼ ਦਿਲ ਦਾ ਹਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰ ਛੱਡਿਆ। ਮੀਕਟਾਫ਼ ਆਖਿਆ ਪਈ ਈਰਾਨ ਵਿਚ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਆ ਗਏ ਨੇਂ ਅਤੇ ਹੁਣ ਕਾਬਲ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਨੇਂ। ਇਸੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਲ ਹਾਂ। ਮਹਾਰਾਜੇ ਇਸ ਦੀ ਤਕਰੀਰ ਗ਼ੌਰ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ।
 ਮੀਕਟਾਫ਼ ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਅਹਿਵਾਲ 23 ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਡਸਪੀਚ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਹਿਲਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਪਾਇਆ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਕਿਸ ਥਾਂ ਤੀਕ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਲਡੇ ਖ਼ਿਆਲ ਮੂਜਬ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਕੱਦ ਤੀਕ ਪੰਜਾਬ ਅਪੜਨਗੇ?  ਮੀਕਟਾਫ਼ ਕਹਿਆ ਸਾਡੀ ਫ਼ੌਜ ਕਾਬਲ ਤੱਕ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਬਾਰੇ ਮੀਕਟਾਫ਼ ਆਖਿਆ, ਇਸ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਵੇਲਾ ਮਿੱਥਣਾ ਬਹੁੰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਆਖਿਆ ਇਹਦਾ ਮਤਲਬ ਹਾਲੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਬਹੁੰ ਵੇਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੀਕਟਾਫ਼ ਘਬਰਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਯਾ ਤੇ ਮੈਂ ਗ਼ਲਤ ਜਵਾਬ ਦੇ ਛੱਡਿਆ ਹੈ ਯਾ ਫਿਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਡੀ ਚਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਮਝ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।

 ਮਹਾਰਾਜੇ ਮੀਕਟਾਫ਼ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਜੇ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੁਜਾ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਨਾਲ ਰਲ ਗਿਆ ਤੇ ਫਿਰ? ਮੀਕਟਾਫ਼ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦੇ ਫਰੇਰੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਬੁਲਾ, ਸ਼ੁਜਾ ਇਹ ਕੀਤਾ ਤੇ ਅਸਾਂ ਇਸ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਵੀ ਉਲਟ ਦਵਾਂਗੇ।  ਅਜਹੀਏ ਜਵਾਬਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪਾਲਿਸੀ ਬਾਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਲਾਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਅਗਲੇ ਦੋ ਦਿਹਾੜੇ ਜਾਰੀ ਰਹੀਆਂ। ਮੀਕਟਾਫ਼ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਹਿਆ ਪਈ ਤਾਵਡਾ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੇ ਦਾਵੀ ਹੈ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਇਸ ਪੁਆੜੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਏ ਗਾ। ਪਰ ਤੁਸੀ ਇਲਫ਼ਨ ਸਟੋਨ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਕਾਬਲ ਜਾਵਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿਓ। ਇਹ 25 ਸਤੰਬਰ ਦਾ ਵਕੂਹ ਹੈ। ਅਗਲੀ ਸੂਬਾ ਮੀਕਟਾਫ਼ ਇਲਫ਼ਨ ਸਟੋਓਨ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਕਾਬਲ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਸਮੇਤ ਗੱਲ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੇ ਮਨਸੂਬੇ ਬਣਾਂਦੇ ਹੋਏ ਜਿੱਦਾਂ ਖ਼ਿਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਪਈ ਫ਼ੌਜਾਂ ਤੇ ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਨੇਂ। ਉਹ ਘਬਰਾ ਗਿਆ ਤੇ ਫ਼ਕੀਰ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਉੱਦੀਨ ਇਸ ਨੂੰ ਆ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਪਈ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਿਆਸ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਖ਼ਵਾਹਿਸ਼ ਹੈ ਤੁਸੀ ਮਗਰ ਮਗਰ ਆਉ। ਮੀਕਟਾਫ਼ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਹਾਮੀ ਭਰ ਲਈ।

ਹੁਣ ਮੀਕਟਾਫ਼ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਈ ਇਲਫ਼ਨ ਸਟੋਨ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਥਾਂ ਦੂਜੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਕਾਬਲ ਜਾਣਾ ਹੋ ਸੀ। ਕਿਉਂਜੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਹੋਰਾਂ ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੀ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਸਮਝ ਆ ਗਈ ਪਈ ਮਹਾਰਾਜਾ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਹਮਲਾ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੀ ਚਾਲ ਸਮਝ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਿਆਸ ਕਿਨਾਰੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਫਿਰ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਪਈ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਟੱਕਰ ਦਾ ਮੁਆਹਿਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀ ਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਨਵੇਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਹੁਕਮਰਾਨੀ ਵਿਚ ਦਖ਼ੀਲ ਨਾ ਹੋਣਗੇ  ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਪਾਲਿਸੀ ਵਿਚ ਚੁੱਪ ਰਹੇ ਗਾ। ਪਹਿਲੀ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਮੀਕਟਾਫ਼ ਕੌੜਾ ਘੁੱਟ ਕਰ ਲਿਆ ਪਰ ਤਰੀਜੀ ਗੱਲ ਬਾਰੇ ਆਖਿਆ, ਜੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਕਾਬਲ ਨੂੰ ਰਲ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਹੋ ਸੀ। ਇਸ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਬੜੇ ਮਖ਼ੋ ਲਿਆ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਹਿਆ, ਉਹ ਵੇਲਾ ਆਏ ਗਾ ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਾਬਲ ਨਾਲ ਤਾਲੁਕਾਤ ਬਾਰੇ ਮੁੜ ਗ਼ੌਰ ਕਰ ਲਾਂਗੇ  ਪਰ ਵੇਲਾ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਇਸੀ ਅਪਣਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਸਾਂ। ਇੱਧਰ ਇਹ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਸਨ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਫ਼ਰੀਦ ਕੋਰਟ ਤੱਕ ਅੱਪੜ ਗਿਆ ਤੇ ਫ਼ਰੀਦ ਕੋਰਟ ਬਗ਼ੈਰ ਲੜਾਈ ਦੇ ਸਿਰ ਨਿਡਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਯਕਮ ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਪਿਆ ਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਾਰੇ ਫ਼ਿਕਰਾਂ ਵੱਧ ਗਿਆਂ। ਹੁਣ ਮੀਕਟਾਫ਼ ਛੇਤੀ ਵਿਚ ਵੀ ਸੀ।

4 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਮੀਕਟਾਫ਼ ਇਹ ਸ਼ਰਾਇਤ ਮਾਆਹਦੇ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।
1। ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣਾ
2। ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬਲ ਜਾਵਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦੇਣਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਿੱਕ ਮਿਲਟਰੀ ਡਿਪੂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਜੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਏ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਰ ਜਾਵਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਦੇਣਾ
3। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਬਨਾਣਾ ਜਿੱਥੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਇੰਟੈਲੀ ਜਿਣਸ ਏਜੰਸੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਮਾਅਲੂਮਾਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਣ।
8 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਮੀਕਟਾਫ਼ ਦੁਬਾਰਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨ ਨੂ ਮਿਲਿਆ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਮੀਕਟਾਫ਼ ਦੀ ਤਰੈ ਸ਼ਰਾਇਤ ਦੀ ਟੱਕਰ ਤੇ ਤਰੈ ਨਵੀਆਂ ਸ਼ਰਾਇਤ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਹ ਸੱਭ ਡਿਪਲੋਮੇਸੀ ਹੀ ਸੀ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਇਸ ਨੂੰ ਵਰਤਣਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।