ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਿੰਘ ਕਹਾਣੀ 5: ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚਮਨ ਵਿਚ

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕੋਈ 35 ਵਰ੍ਹੇ ਦੂਜੇ ਦੇਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਗਏ। ਸੌਖਾ ਤੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਪਰ ਕਿਹੰਦੇ ਨੇਂ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਲੋ, ਤਾਂ ਵੇਲਾ ਕੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੇ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਸ਼ੈਅ ਦੀ ਲੋਅ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਲਵੋ, ਚਿਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਦ ਜਦ ਉਦਾਸੀ ਛਾਂ ਲਗਦੀ ਤੇ ਮਨ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿੱਚ ਗਵਾਚ ਜਾਂਦਾ। ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਇਕ ਇਕ ਅੱਖਰ ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਇਕ ਫੁੱਟ ਤੇ ਮਰ੍ਹਮ ਤੇ ਲਾਵਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਰਹੀਆ ਹੋਵੇ। ਮਨ ਨੂੰ ਬੜਾ ਸਕੂਨ ਮਿਲਦਾ ਸੀ।

ਕਿਤਾਬ, ਰਸਾਲੇ, ਨਾਵਲ ਜੋ ਵੀ ਹਥ ਲਗਦਾ ਪੜ੍ਹ ਸਿੱਟਦਾ ਸੀ।

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਇਆ ਸੀ ਤੇ ਮੀਰ ਬੱਚੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਸਤਾਉਂਦੀ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਕਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਮਜਬੂਰ ਸੀ।

ਨਾਜ਼ੁਕ ਦਿਲ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਹੋਰ ਡੂੰਘਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੋ ਮਗਰੋਂ ਮੈਂ ਸੂਚਨਾ ਘੱਟ ਕਰਦਿੱਤਾ ਕਿ ਨਿਆਣੇ ਕੀ ਕਰਰਹੇ ਹੋਣਗੇ ਕਿਉਂਜੇ ਜੇਕਰ ਦਿਲ ਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿਚ ਹਰ ਵੇਲੇ ਇਹੀ ਖ਼ਿਆਲ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਮੈਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਾ ਬਚਦਾ ਇਈ ਨਾਂ।

ਬੱਸ ਆਪੇ ਨੂੰ ਆਪ ਤਸੱਲੀ ਦਿੰਦਾ ਰਹੀਆਂ ਕਿ ਨਿਆਣੇ ਜਿਥੇ ਵੀ ਹੋਣਗੇ ਸਹੀ ਸਲਾਮਤ ਇਈ ਹੋਣਗੇ।

ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਾ ਆਖਾਂ ਯਾਂ ਅਵਤਾਰ

ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ 1988 ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਫ਼ਾਲਜ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਵੇਲੇ ਦੀ ਥਪੇੜਿਆਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮਨ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਂ ਲੰਘਦਾ ਗਿਆ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸਾਰ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗੇ।

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਵੇਂ ਤੀਵੀਂ ਕੱਟ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਲੰਮੇ, ਖ਼ੌਫ਼ਨਾਕ ਇਨ ਵੇਖੇ ਨਾਵਲ ਵਰਗੀ ਕਹਾਣੀ ਜਿਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਜਿਹਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਛੱਡ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਜਿਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਖ਼ੀਰ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਹੋਵੇ।

ਉਸੇ ਸਮੇ ਇਕ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਾ ਆਇਆ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ।ਅਨੁਸਾਰ ਬਰਨੀ। ਉਹਨੂੰ ਮਿਲਣ ਮਗਰੋਂ ਹਾਲਾਤ ਨੇ ਅਜੀਬ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਸਾ ਬਦਲਿਆ ਤੇ ਜੋ ਕੁੱਝ ਵੀ ਇੱਛਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਅਨੁਸਾਰ ਬਰਨੀ ਦੀ ਹੀ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਹੈ।

ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੇ ਉਹ ਅਵਤਾਰ ਬਣ ਕੇ ਆਏ। ਭਗਵਾਨ ਆਖੋ, ਵਾਹ ਗੁਰੂ ਕਹੋ ਯਾਂ ਅੱਲ੍ਹਾ ਸਮਝ ਲਵੋ।

ਸਾਲ 2008 ਜਨਵਰੀ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਬਰਨੀ ਸਾਹਿਬ ਜੇਲ੍ਹ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਆਏ। ਅਨੁਸਾਰ ਬਰਨੀ ਮੇਰੀ ਚੁੱਕੀ ਵੀ ਆਏ। ਚੁੱਕੀ ਮਤਲਬ ਉਹ ਕਵਾਰਟਰ ਜਿਥੇ ਮੈਂ ਬੰਦ ਸੀ। ਕੈਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਕਿਨੈ ਸਾਲ ਦੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਸਮੇ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਜ਼ਾਏ ਮੌਤ ਸੁਣਾਏ ਹੋਈਆਂ 30 ਤੋਂ ਬਹੁਤੇ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ ਨੇਂ।

ਅਨੁਸਾਰ ਬਰਨੀ ਤੇ ਏਨੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਤੇ ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਲੈ ਗਏ। ਮੇਰਾ ਇਈ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਜਿਨੇ ਵੀ ਕੈਦੀ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ 10 ਸਾਲ ਹੋ ਚੁਕੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਗਏ।

ਉਨ੍ਹਾਂ 14 ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਦਰ ਕੋਲ ਮੁਆਫ਼ੀ ਨਾਮਾ ਲਈ ਅਪੀਲ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਮੈਂ 35 ਸਾਲ ਤੋਂ ਇਥੇ ਬੰਦ ਆਂ।

ਪਿਛਲੇ 35 ਸਾਲ ਦੇ ਵੇਲੇ ਦਾ ਪਹਆ ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਰੁੱਕਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਥੋੜੇ ਇਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿਚ ਵੇਲੇ ਦੇ ਗੇੜੇ ਨੇ ਇੰਜ ਦੌੜ ਲਾਈ ਕਿ ਅਜੇ ਤਾਈਂ ਉਸ ਨਾਲ ਕਦਮ ਮਲਾਵਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਰੁਝੀਈਆ ਹਾਂ।

ਬਰਨੀ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦੇ ਕੁੱਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਈ ਮੇਰੀ ਕੋਠੀ ਤੋੜ ਦਿਤੀ ਗਈ।।।।ਤੁਹਾਡੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਬੋਲਾਂ ਤਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਪਤੀ ਨੇ ਮੁਝੇ ਰਿਹਾ ਕਰਨੇ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਦੇ ਦੀਆ।

ਪਖੇਰੂ ਬਿਨਾਂ ਉੱਡਦਾ ਫਿਰਾਂ ਮਸਤ ਗਗਨ ਵਿਚ

ਤਿਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਕਾਲ ਕੋਠਰੀ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਇਕੱਲਾ ਜੀਵਨ ਲੰਘਾਇਆ ਸੀ। ਏਨੇ ਸਾਲਾਂ ਮਗਰੋਂ ਜਦੋਂ ਬਾਹਰ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਲਿਸ਼ਕਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮਿਲੀ, ਨੀਲਾ ਅਸਮਾਨ ਵੇਖਿਆ, ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਉਡਦੇ ਪਖੇਰੂ ਵਿਕੇ। ਖੁੱਲੀ ਹਵਾ ਵਿਚ ਸਾਹ ਲੈਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਤੇ ਐਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਬਸ ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।।।।।।ਇਸ ਤੋਂ ਗਾਨਹਾ ਸੋਚਣ ਸਮਝਣ ਦਾ ਮਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੈਨੂੰ। ਅੱਖਰ ਛੋਟੇ ਪੈ ਗਏ ਸਨ।

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਿਤੀ ਸੀ, ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਮੈਂ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਗਿਆਂ ਤੇ ਮੱਥਾ ਟਿਕਿਆ।

ਰਾਤ ਇਕ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਹੋਟਲ ਵਿਚ ਲੰਘਾਵਣ ਨੂੰ ਲੱਭੀ।।।।।ਮਨ ਵਿਚ ਆਸ ਸੀ। ਤਿਨ ਮਾਰਚ 2008 ਨੂੰ ਮੈਂ ਰਿਹਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਚਾਰ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਬੜੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਵਾਹਗਾ ਬਾਰਡਰ ਤੇ ਛੱਡ ਦਿਤਾ ਗਿਆ।

ਬਾਕਾਆਦਾ ਮੇਰਾ ਪਾਸਪੋਰਟ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੁਲਸ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਿੱਧਾ ਭਾਰਤ ਘੁਲ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਆਪਣੇ ਖ਼ਾਨਦਾ ਦੇ ਕੋਲ।।। ਜਿਵੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਖ਼ਸ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੇ ਜਿਹੜਾ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਇਥੋਂ ਉ੍ਹਰ ਜਾਂਦਾ ਹੇ।।।ਆਦਰ ਨਾਲ।

ਭਾਰਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਚੈਨਲਾਂ ਤੇ ਸਹਾਫ਼ੀਆਂ ਦੀ ਇੱਜੜ ਇਕੱਠਾ ਹੋਗਿਆ ਸੀ। ਅਨਚੋਕ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਤਰਾਂ ਵਿਚ 'ਅਹਿਮ' ਸ਼ਖ਼ਸ ਬਣ ਗਿਆ , ਹਰ ਕੋਈ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਕੁੱਝ ਚਿਰ ਲਈ ਰੱਬ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਉਚੀਆਈ ਤੇ ਜ਼ਰੂਰ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿਤਾ ਸੀ ਜਥੋਂਲਗੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬੜੀ ਹਸਤੀ ਹੋ ਲੇਕਿਨ ਮੈਂ ਇਸ ਸਭ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।

ਖ਼ੈਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਵਿਚ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ ਤਾਂ ਅੱਖੀਆਂ ਆਪਣੇ ਨਨ੍ਹੇ ਮੁਨ੍ਹੇ ਨਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹੀ ਤਸਵੀਰ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਦਿਨ ਜਦ ਪਰਤਾਂ ਗਾ ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਿਆਣੇ ਮੈਨੂੰ ਉਂਜ ਇਈ ਮਿਲਣਗੇ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਆਈਆਂ ਸੀ। ਤੇ ਹੁਣ ਜਦ ਭਾਰਤ ਪਰਤਿਆਂ ਹਾਂ ਤੇ ਨਿਆਣੇ ਉਂਜ ਇਈ ਮਿਲ ਵੀ ਗਏ ਹਨ।

ਬੱਸ ਫ਼ਰਕ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਦੋ ਪੁਤਰ ਛੱਡ ਗਿਆਂ ਸੀ, ਹੁਣ ਵਾਪਸ ਆਈਆਂ ਹਾਂ ਤੇ ਜਿਸ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਝਡ ਕੇ ਗਿਆ ਸੀ ਹੁਣ ਉਸੇ ਉਮਰ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਮਿਲ ਗਏ ਹਨ। ਇਕ ਧੀ ਸੀ ਪਹਿਲੇ ਮੇਰੀ ਪਰ ਹੁਣ ਚਾਰ ਧੀਆਂ ਹੋਰ ਮਿਲ ਗਈਆਂ ਨੇਂ ।ਮੇਰੀ ਦੋ ਨੂੰਹਾਂ ਤੇ ਦੋ ਪੋਤਰਿਆਂ ਵੀ ਤੇ ਧੀਆਂ ਹਾਰ ਹਨ।

ਇਕ ਪੁਤਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੁਣ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਉਥੇ ਇਈ ਦੂਜਾ ਪੁਤਰ ਇਟਲੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਯਾ ਹੋਇਆ ਏ। ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਉਹ ਇਟਲੀ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਆਇਆ ਸੀ ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲੇ। ਅਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ।

ਲੇਕਿਨ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਇਟਲੀ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇ ਨਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਤੇ ਨਾਂ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਮਿਲੀਆਂ।।।। ਉਹ ਇਕ ਦੋ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਲੇਕਿਨ ਫਿਰ ਮਿਲਣਾ ਖ਼ਉਰੇ ਉਹਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਇਨ ਕਹੀਆਂ, ਇਨ ਸੁਲਝੀਆਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ।

ਮੇਰੀਆਂ ਧੀ ਰਾਣੀਆਂ ਵੀ ਇਟਲੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇਂ ਤੇ ਜੂਨ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਮਗਰੋਂ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਉਣ ਗਿਆਂ। ਮੀਉਂ ਉਡੀਕ ਰਹੇਗੀ।

ਉਲਥਾ: ਜਿਵੇ ਪੰਜਾਬ