ਬਾਗ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ

ਤਾਰੀਖ਼ੀ ਤੌਰ ਬਰ-ਏ-ਸਗ਼ੀਰ ਵਿਚ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਇਕ ਸਮਾਜੀ ਜੁਰਮਾਂ ਯਾਨੀ ਲੁਟ ਮਾਰ, ਕਤਲ, ਜ਼ਨਾ,ਅਗ਼ਵਾ ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਬਾਗ਼ੀਆਂ ਲਈ।
ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਹੁਕਮਰਾਨ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਉਠ ਖਲੋਂਦਾ ਯਾਂ ਉਹਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਯਾਂ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਤਖ਼ਤਾ ਉਲਟਣ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ। ਸਮਾਜੀ ਜੁਰਮਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਅਦਾਲਤ ਕਿਸ ਸੁਣਨ ਮਗਰੋਂ ਸੁਣਾ ਦਿੰਦੀ ਜਦਕਿ ਹਾਕਮ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜੁਰਮ ਨੂੰ ਫ਼ੌਰੀ ਹਾਕਮ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਕਿਉਂਜੇ ਮੁਲਜ਼ਮ ਉਹਦਾ ਜ਼ਾਤੀ ਮੁਜਰਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੇ ਜੁਰਮ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਪਰ ਕੁੱਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਗ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰੀਆਂ ਤੇ ਬਾਆਸਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦਖ਼ਲ ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਪਾਰੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਵੀ ਹੋਈ।

ਤਾਰੀਖ਼ੀ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਏ ਪਈ ਸਲਤਨਤ ਦੂਰ 1206 ਤੋਂ 1526 ਉੱਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਅਹਿਦ 1526 ਤੋਂ 1857 ਈ. ਤੀਕ ਮੁਜਰਮਾਂ ਤੇ ਬਾਗ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋਇਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਹ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਮੁਜਰਮ ਨੂੰ ਯਾਂ ਤੇ ਫਾਂਸੀ ਦਿਤੀ ਜਾਂਦੀ , ਸਿਰ ਵੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਜ਼ਿੰਦਾ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਕਲਾਏਦੀ ਛੱਤ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਯਾਂ ਫਿਰ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਮਧੋਲ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਕੁੱਝ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਹੋਇਆ ਪਈ ਮੁਜਰਮ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਵਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਵੱਢ ਕੇ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਰਹਿਮ ਦਿਲੀ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀ ਔਲਾਦਾਂ ਨਾਂ ਵਿਖਾਲੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਹੀ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋਲੇ ਹੌਲੀ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਰਲਤੀ ਹੋਵਣ ਵਾਲਿਆਂ ਯਾਂ ਹਾਕਮ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਬਾਗ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਹੋਈਆਂ ਪਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੱਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਾਸ਼ਾਂ ਵੀ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਂ ਦਿਤੀ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਜਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚੁਰਾਹਿਆਂ ਯਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਉਦੋਂ ਤਾਈਂ ਟੰਗੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਜਦ ਤਾਈਂ ਮੁਕੰਮਲ ਤੌਰ ਗਲ ਸੜ ਨਾਂ ਗਿਆਂ ਯਾਂ ਫਿਰ ਕੀੜਿਆਂ ਤੇ ਗਿਰਜਾਂ ਨੇ ਖਾ ਨਾਂ ਲਈਆਂ। ਕੁੱਝ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਇਹੋ ਹੋਇਆ ਪਈ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਘਸੀਟਿਆ ਗਿਆ।
ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਕਮ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ। ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਇਕ ਇਸ਼ਾਰੇ ਤੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਮਧਨਾ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ । ਜੁਰਮ ਸਾਬਤ ਹੋਣ ਤੇ ਮੁਜਰਮ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਬਣਨ ਕੇ ਵਿਛਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਕ ਸੁਧਾਏ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲਿਆ ਕੇ ਮੁਜਰਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਕਰਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਫ਼ੀਰਹਾਥੀ ਬੰਦੇ ਉਤੇ ਅਪਣਾ ਪੈਰ ਰਖਦਾ ਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵਲੋਂ ਇਸ਼ਾਰਾ ਮਿਲਦੀਆਂ ਸਾਰੀ ਇਈ ਜ਼ਰੂਰਤ ਮੰਦ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀਨਦਾ।ਇਹ ਕਾਲ੍ਹੀ ਵਿਚ ਦਰਦਨਾਕ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ।
ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਸਜ਼ਾ ਸੀਆਦੀ ਮੌਲਾਨਾ ਨੂੰ ਜਲਾਲ ਉੱਦੀਨ ਖ਼ਲਜੀ( 1290-1296 ਈ. ) ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਵਿਚ ਦਿਤੀ ਗਈ। ਸੀਆਦੀ ਮੂਲਾ ਤੇ ਜਲਾਲ ਉੱਦੀਨ ਖ਼ਲਜੀ ਜਿਹਨੇ ਜਲਾਲ ਉੱਦੀਨ ਮਗਰੋਂ 1296 ਤੇ ਫਿਰ 1316 ਈ. ਤੀਕ ਹਕੂਮਤ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਸੀ। ਮੰਗੋਲਾਂ ਨੂੰ ਹਾਰ ਦੇਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹਨੇ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਹਾਥੀਆਂ ਹੇਠ ਮਧੋਲਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿਤਾ।ਜੁਟੀ ਦਾਰ ਤਾਰੀਖ਼ ਦਾਨ ਜ਼ਿਆ ਉੱਦੀਨ ਬਰਨੀ ਹੋਰਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਇਸ ਭੈੜੇ ਰੂਪ ਮਗਰੋਂ ਸ਼ਾਹੀ ਤਖ਼ਤ ਤੇ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਦਰਿਆ ਵਗ ਗਿਆ ਤੇ ਮੰਗੋਲ ਧਾੜੀਆਂ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੇ ਹਮਲੇ ਕਰਨ ਰੋਕ ਦਿਤੇ।
ਜਲਾਲ ਉੱਦੀਨ ਅਕਬਰ (1558-1606 ਤੀਕ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੈ ਪਾਲਕ ਭਰਾ ਅਧਮ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਕਤਲ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵਿਚ ਮਹਿਲ ਦੀ ਕੰਧ ਤੋਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੁੱਟਿਆ ਜਦ ਤਾਈਂ ਉਹ ਮਰਗੀਆ।

ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਪੁਤਰ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਖ਼ੁਸਰੋ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕੀਤੀ, ਜਹਾਨਗੀਰਨੇ ਬਾਗ਼ੀ ਨੂੰ ਮਿੱਧ ਕੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਖ਼ੁਸਰੋ ਸੁਣੇ ਉਹਦੇ ਸਾਰੀਆਂ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿਤੀ।

ਲਾਹੌਰ ਟੀਕਸਾਲੀ ਗੇਟ ਦੇ ਬਾਹਰ ਫੱਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕਰਦਿਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜਿਥੇ ਸਾਰੇ ਗ਼ਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰਾਆਮ ਲਮਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਖ਼ੁਸਰੋ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀ ਹੁਸੈਨ ਬੈਗ ਤੇ ਅਬਦੁਲ ਰਹੀਮ ਨੂੰ ਖੋਤੇ ਤੇ ਗਾਂ ਦੀ ਖੱਲ ਵਿਚ ਸੈਂ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਖੋਤਿਆਂ ਤੇ ਫਰਾਈਆ ਗਿਆ। ਹੁਸੈਨ ਬੈਗ ਸਾਹ ਘੁਟਣ ਪਾਰੋਂ ਮਰਗੀਆ ਕਿਉਂਜੇ ਖੋਤੀ ਦੀ ਖੱਲ ਛੇਤੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਬਦੁਲ ਰਹੀਮ ਨੂੰ ਉਹਦੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੇ ਬਚਾਲੀਆ ਤੇ ਇਸ ਖੇਚਲ ਚੋਂ ਬਚ ਨਿਕਲਿਆ।
ਮੁਜਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਨੌਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖੱਲਾਂ ਵਿਚ ਸੈਂ ਕੇ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਮੰਗੋਲ ਵਰਤਦੇ ਸਨ ਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਈ ਅਪਣਾਇਆ। ਪਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਤੋਂ ਅੱਡ , ਤਾਰੀਖ਼ੀ ਤੌਰ ਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦ ਪਈ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਮੁਗ਼ਲ ਹੁਕਮਰਾਨ ਨੇ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਅਪਣਾਈ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ।
ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕਵਾ ਤੇ ਉਹਦੇ ਵੱਡੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ (1658-1707) ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਵੱਢਿਆ ਗਿਆ। ਵੱਢਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹਦੀ ਲੋਥ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਦੀ ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੇ ਲੱਦ ਕੇ ਦਿਲੀ ਦੀਆਂ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਫਰਾਈਆ ਗਿਆ। ਇਕ ਦੂਜੇ ਜੁਟੀ ਦਾਰ ਤਾਰੀਖ਼ ਦਾਨ ਖ਼ਫ਼ੀ ਖ਼ਾਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਹਰਖ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋਥਾਂ ਵੇਖ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਲਾਣ ਤਾਂ ਕਰਦੇ।
ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਮੁਗ਼ਲ ਸਮੇ ਵਾਰੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਅਜੋਕੇ ਤਰੀਕੇ ਅਪਣਾ ਲਏ। ਕੁੱਝ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਮੁਜਰਮ ਨੂੰ ਤੋਪ ਦੇ ਮੂੰਹ ਮੂਹਰੇ ਬੰਨ ਕੇ ਉਡਾ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਬਰਤਾਨਵੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਅਪਣੀ ਜਿਤ ਮਗਰੋਂ ਚੋਖਾ ਵਰਤਿਆ।
ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੁਜਰਮਾਂ ਨੂੰ ਫਾਹੇ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਲੇ ਦੀਆਂ ਭੁਲ ਭੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਕੈਦ ਕਰਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਜਿਥੇ ਉਹ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੀ ਥੁੜ, ਖੁੱਲੀ ਹਵਾ ਦੀ ਥੁੜ ਤੇ ਸਫ਼ਾਈ ਸੁਥਰਾਈ ਦੀ ਘਾਟ ਪਾਰੋਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਦਰਦ ਭਰੀ ਮੌਤ ਵਿਚ ਟੁਰਜਾਨਦਾ।
ਮਨੋਸ਼ੀ, ਇਤਾਲਵੀ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਜਿਸ ਨੇ 1658- 1703 ਈ. ਵਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ, ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਪਈ ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣਾ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦਾ ਆਮ ਵਿਹਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਓੜਕ ਮੌਤ ਦੀ ਵਾਦੀ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ।