Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> ’’سارا جہاں ہمارا ‘‘

’’سارا جہاں ہمارا ‘‘

ثناور چدھڑ
February 16th, 2015

گلی وچ ،پر گلی وی کاہدی کہ گلی وچ سٹریٹ لائٹ ہوندی اے ۔ گھراں نال گھر، ہٹیاں بھٹھیاں ،پانی دے نکاس لئی کھالیاں ،گٹر ، تھڑے تے تندور ہوندے نیں ۔ٹپریاں ،اوہ وی بنا کسے ترتیب دے لگیاں،اُچیاں جھِکیاں، اگے پچھے ۔ تھاں تھاں روڑیاں، کچرا، گوہا، کوڑا ،گندیاں ٹاکیاں،گھروں باہر سُٹے گند دے ڈھیر تے ڈھیراں اُتے رات بھر چوکیدارا کردے، تھکے ہوئے، کُتیاں دے گُھرنے ۔ کجھ خالی تے کسے کسے وچ کُسوں کُسوں کردے،کونکدے ماں دے تھناں نوں چنبڑے ہوئے کتورے،بہتیاں وچ مِٹھی نیندر مانْدے کُتیاں وچکار سپ طرح ول کھاندے راہ نوں جے گُل نواز گلی سمجھدا ہے تاں پھیر چلو، گلی ہی سہی ۔
تریل نال نہاتی ، نتری ہوا گل نواز دے نک مونہہ نال ٹکرائی تاں سجری ٹُٹی نیندر اوہدے دماغ تے سُستی بن کے جاگ پئی ۔اک وڈی ساری اوباسی نے اوہدا مونہہ کھول دتا۔
’’وے بے سنتیا!منہ بند کر۔ کُھلے مونہہ وچ شیطان موتدا اے ۔‘‘گل نواز نوں اوہدی ماں دا آکھیا چیتے آگیا۔اوہنے فَٹ سائیکل دا ہینڈل چھڈکے مونہہ اگے ہتھ رکھیاپر ہینڈل ہتھوں چھڈیاں سار ای سائیکل کسے روڑے اُتے چڑھ گئی ۔اوہ اُلر کے مجھ دے تازہ کیتے پھوس اُتے ڈگ پیا۔گوہے نال اوہدی بانہہ لِبڑ گئی ۔
گل نواز بانہہ دھون داسوچیا تے اوہنوں چیتے آیاکہ پانی مساں روٹی ٹُک لئی ہوئے گا،ماں محلے دی دوجی نکروں پتہ نہیں کنی اوکڑاں نال سپ طرحاں شوکراں ماردے نلکے اُتے گھنٹیاں بدھی پہرا دے کے اک کین لیاؤندی ہے وچاری۔ کھان پکان ،دھون دھوان داکم اوہنے اکو کین نال ای کرنا ہوندا اے۔ شائد وچاری ہور وی پانی لے آ وے جے اوہنے بالن کان لکڑیاں نہ چُگ کے لیاؤنیاں ہوون۔دادی اینے جوگی نہیں، شوہدی سویر ے سویر اُٹھ کے کاغذ چُنن نکل جاندی تے ہفی تپی رات نوں کدھرے پرتدی ہے ۔ ایہو جہیاں سوچاں سوچدیاں اوہنے دل نوں تسلی دتی کہ ایہ کہڑا پلیت ہوندا اے تے بانہہ نال لگا گوہا ہتھ نال صاف کردتا تے سائیکل پچھے بجھی ٹپالی نال ہتھ پونجھدا سائیکل اُتے چڑھدا علی پنج ہوگیا۔ تھوڑا اگے جا کے اوہنے پچھاں نوں دھون بھواں کے اک نظر اپنیاں کلیاں نوں تکیاتاں اوہنوں لگا جویں راوی دریا چوں نکل کے گوڑھے ہرے رنگ دے وڈے وڈے کنے ای کچھو کُمے ریل دی پٹڑی نال آنڈے دین بیٹھے ہون تے اوہ ایہناں کچھواں دا اک آنڈا ہے ۔پھیر اوہنے ترنگ وچ آ کے آنڈے ویچن والیاں طرحاں اواز لائی لائی:
’’آنڈے !..... گرم آنڈے !!گرما گرم آنڈے !! ‘‘
ایہ آواز لا کے اوہدے ذہن وچ فلم جہی چل پئی کہ اک سویر ساجھرے ای اوہ کَسّ چَڑھن پاروں ’’کم ‘‘تے نہ گیا۔ رضائی وچ لمے پئے نوں کجھ آہگس ہوئی تاں اوہ’’جنگل پانی ‘‘(ہگن موتن)نوں نکل تریا۔ اولھے دی بھال وچ تردا تردا راوی ول نکل گیا۔ اخیر اک تھاں سروٹ دا اولھا لبھ کے اوہ چھیتی چھیتی اوہدے اولھے جا بیٹھا۔سروٹ اولھیوں اوہنے اک ہور جنا تکیا آیا جہڑا چھیتی چھیتی ریت پھرولدا کجھ بھال رہیاسی۔ چھیتی ہی اوہنے کچھو کمیاں دے آنڈے ریت چوں لبھ لئے ، شاپر بھریا،سجے کھبے چور نظراں نال ویکھیا تے دُھسے دی بُکل وچ شاپر لکو ندا تکھے تکھے پیریں اوہدے لاگیوں نس ٹُریا۔نسدیاں نسدیاں اوہنوں لگا جویں سروٹ اولھیوں کسے اوہنوں ویکھیا اے۔جویں ہی اوہنے سروٹ ول ویکھیا، گل نواز جھٹ سیہان لیا ،اوہدے کناں وچ آواز گونجی :’’ آنڈے گرم آنڈے !!!!!!!‘‘
گل نواز نوں چیتے آیاایہ تاں اوہی آنڈے ویچن والا ہے ،جہڑاماڈرن کالونی کباڑے نوں بہتے آنڈن خریدن پاروں اکثر اینی رعائت کر دیندا کہ کوئی تھوک وچ وی نہ دیوے۔ نال ای اک وار پھیرآنڈے ویچن والے دی آواز اوہدے ذہن وچ گونجی ’’آنڈے، گرم آنڈے ۔‘‘
گل نواز نے چھوٹاں وٹی جاندے جنے نوں،پچھوں وٹہ مارن طرحاں آواز لائی’’آنڈے ، گندے آنڈ...... ‘‘پر اوہنوں چیتے آگیا کہ اس حالت وچ بولیاں گناہ ڈھینداہے۔
گل نواز جہڑا اکثرکباڑئیے نوں کنے کنے آنڈے کھاندا حسرت نال ویکھدا ہوندا سی ،اج اوہنوں ڈھاس جہی ملی تے اوہنے شکر کیتا کہ اوہ کچھوکمیاں دے آنڈے نہیں کھاندا۔اوہنوں جاپیا جویں سارا شہر ای کچھواں دے آنڈے کھا رہیا اے ۔اس لئی اوہنے سروٹ اولھیوں اُٹھدیاں سارآواز لائی’’آنڈے ! گرم آنڈے !! کمیاں دے آنڈے!!‘‘
اوہ جویں سارے شہر نوں دس رہیا ہوئے کہ تسیں کیہ کھاندے او ۔پھیر آپے سوچ کے بھئی نور پیر دے ویلے میں کیہ کم کر رہیاں،اوہنے پچی جہیا ہوکے آسے پاسے تکیا۔
ہر لاہمے چُپ چان دا راج تے اوہ سائیکل دی کاٹھی اُتوں اُٹھ کے پیڈلاں اُتے اپنے وجود دا پورا بھار پاؤندا ،سائیکل نوں سجے کھبے ہلونے ماردا تیزی نال اگے ودھیا۔ اوہ چھیتی توں چھیتی سارے شہر دیاں گند گڈاں پھرول لینا چاہندا سی۔اوہ چنگی طرحاں جانْدا سی کہ اوس ویلے اوہدے واکن،شہر بھر چوں کنے ای ہور جنے ایہناں گڈاں ول چھولھی چھولھی سائیکل بھجائی جا رہے نیں ۔ جہناں نے دن چڑھن توں پہلاں پہلاں راتیں کچرے وچ سُٹیا گیا سارا پلاسٹک ، ٹاکیاں،ربڑ ،کاغذ ،گتا تے ٹُٹیاں جتیاں چُن لینے نیں ۔
اوہنوں ایہ وی لالچ کھچی لجاندا سی کہ بعضے ویلے سوکھے لوک چنگی بھلی ،ہنڈن والیاں ادھکڑ شیواں وی سٹ دیندے ہن۔ اوہدے پیراں وچلے جوگر وی تے اوہنوں اک گند گڈے کولوں ہی لبھے سن،جہڑے اوہنے آسے پاسے چنگی طرحاں تک کے چُکے۔متے کوئی اوہنوں چور ای نہ آکھے ۔ اوس پیراں وچلے پلاسٹک دے گھسے ہوئے سلیپر اپنی ٹپالی(گندیاں مندیاں شیواں اکٹھیاں کرن والا افغانیاں دا اوہ توڑا،جہڑا اوہناں کچرے چوں چگیا سامان رکھن لئی اپنے سائیکل پچھے بدھا ہوندااے۔) وچ سٹ کے جا ن چھڈائی۔نکا جہیا ٹُک ای لگا ہویا سی جوگراں نوں ۔ کجھ دن پچھوں ای اوہنوں تھوڑی جہی کچھاں چوں اُدھڑی ہوئی جیکٹ وی لبھ گئی ۔
ایسے تانگھ وچ ای اوہ سائیکل بھجائی جاندا ماڈرن کالونی وچ وڑیاتاں بناں ہیڈ لائٹ دے اک انھا موٹر سائیکل اوہدے اُتے آچڑھن جنا نیڑے آپُجا۔ جے اوہ بریک مار کے اگلے پچھلے ٹائر نہ بنھ چھڈداتاں خودکُش بمبار طرحاں وجدا ۔ ٹائراں چِیک ماری،موٹر سائیکل رُک گیاپر موٹر ساےئکل والا شروع ہو گیا۔ گالھ کڈھ کے آکھدا اے :’’اوئے ماما ،بیمہ کروایا ای خوچے !‘‘
گُل نواز کوئی جواب نہ دتا تاں موٹر سائیکل ڈائیناں واکن ہسدا اگے نکل گیا۔ گُل نوازبھاویں جانْدا ای سی کہ ’’ماما‘‘ آکھ کے موٹر سائیکل والے نے اوہنوں گالھ کڈھی اے پر اوہنوں غُصہ نہ لگا ،کیوں جو اوہدے لئی ’’ ماما‘‘ بڑی عزت والی گل سی ۔ ایسے لئی اوہنے اک دن اپنے دادے توں حیرت نال پچھیا ’’ ایہ لوک گال کڈھن لئی ،ما ما ،ماما ، کیوںآکھدے نیں؟ حالاں ماں دا بھرا ہون توں ودھ کسے دی ہور کیہ عزت ہو سکدی اے؟‘‘
دوویں وڈھیاں لتاں والے تُلھ مُلھ ہوئے، ریڑھی اُتے پئے اوہدے دادے جواب دتا۔’’جہالت ہے ،ایہ سب جہالت ہے ۔عہد جہالت وچ وی دھیاں نوں ایسے لئی قتل کیتا جاندا کہ کوئی سانوں نانا ،ماما نہ سدّے ۔حضور رحمت اللعالمین ﷺ آئے ، اوہناں عورت نوں اوہدا مقام دتا ۔بی بی فاطمۃالزہرہ آؤندیاں تاں آپ اوہناں دی عزت لئی کھلو کے خلقت نوں دسیا کہ دھی رب دی رحمت ہے ۔ماں دے پیراں ہیٹھ جنت ہے ۔ایہ ای چیز ٹھیک کرنی ہے اساں،خلقت نوں تعلیم دینی ہے ۔ ایہ پیغمبری کم ہے ۔ ہن پیغمبر تے آؤنے کوئی نہیں،اس لئی اساں ہی ایہ کم کرنا ۔‘‘
’’پر بابا! ایہ خوچے کیہ اے ؟؟‘‘
’’کرودھ ہے ایہ ۔نفرت دے اظہار دا اک طریقہ ۔ اس ہنکار دا شکار نبی، پیغمبر، صحابی سارے ہوئے ۔حضرت بلال ہوئے ،تپدی ریت اُتے جناب نوں لٹایا گیا۔ حضور پاک ﷺ نوں پتھر مارے گئے ۔نماز دی حالت وچ کئی وار اوٹھ دی اوجھری آپ سرکار ﷺ اُتے سُٹ دتی گئی۔ پترا!تُسیں اوہ اوکڑاں ویکھیاں ہی نہیں۔تہانوں صرف لفظاں دے پتھر مارے جاندے ہن ۔بہتیوں بہتا خوچے موچے سدے جاندے او۔ ایہ جاہل لوک ہن،اس لئی رحم دے قابل نیں بچیا!! ایہ نہیں جانْدے کہ تیرا کیہ مرتبہ ،کیہ شان ہے ؟ ایہدا نتارا روز قیامت ہوئے گاتاں ایہ لوک حسرت نال تکن گے تینوں۔چیتے رکھ کہ توں اک غازی دادے دا پوترا ہیں ۔‘‘
ایہ گل آکھدیاں لکڑدی ریہڑی وچ پئے ہوئے گل نواز دے دادے دی چھاتی تن گئی ۔ پھیر کجھ چیتے کردیاں خلاء وچ کدھرے دور تکدیاں چھاتی تے ہتھ مار کے کہندا اے :’’ ایہ چھاتی ساہمنے ڈاہ کے میں روسی ٹینک روکے ۔بچیا تیرے دادے لوہے دی بلاواں دے مونہہ بھواں چھڈے۔ کیہ ہویا جے میریاں لتاں نہ رہیاں؟میں پھیر لڑیا روسیاں نال لڑ ن گیا اپنے پتر تے تیرے باپ دے روپ وچ۔ روس انت نوں نسنا تے رب نے دین دا بول بالا کرنا ای ہے سی۔سوروس نس گیا ،تیرا غازی باپ فتح دا جھنڈا لہرا کے پرتیا۔
مینوں رب خوشیاں وکھائیاں ،اک جت دی ،دوجی تیرے باپ دے وہاہ دی پھیر تیرے جمن دی کہ اتوں امریکی آوڑے،رب سانوں جہاد دا اک ہور موقعہ دتا،شہادت دے موہ وچ اک وار پھیر تیرا باپ کافراں نال لڑن گیا۔ اوس کئی امریکناں نوں جہنم ٹوریاتے اک دن لڑدا ہویا شہید ہوگیا ۔تیرا ایہ مرتبہ ای نہیں کہ توں ایہناں دیاں نکیا ں نکیاں گلاں دل نوں لا کے بیٹھ جائیں۔ بے شک اللہ صبر کرن والیاں دے نال اے ۔اس دا اجر تینوں رب العالمین دئیے گا۔‘‘
اوہ تیز پیڈل ماردا ماڈرن کالونی وڑیا تاں سورج دی لالی سجری سویر دے متھے اُتے ڈلھک ماری ۔گندگڈا وی اینے وچ ساہمنے آ گیا۔ اوہنے سائیکل گڈ دی ڈھاس تے کھلھاریاتے چھیتی چھیتی توساں چھڈدی بوساند بھری گڈ وچ وڑ گیا۔
’’بھِن بھِن ، بھنن نن نن نن .......‘‘ مکھیاں دے پراں دی بھنکار دااک مدھم جہیا شور اُٹھیا ۔ گل نوازمکھیاں دی نیندر بھنی چُپ دے تلاء وچ روڑا بن کے وجا۔اوہدے شاپر پھرولن پاروں گڈ وچ نکا نکا بھنکن وقفے وقفے نال شروع ہو گیا۔ جویں مکھیاں اپنے رزق اُتے ڈاکہ وجن دا ورودھ کر رہیاں ہوون۔ گل نواز تیزی نال گنڈھاں وجے شاپر پاڑدا تے وچوں پلاسٹک ،ربڑ ، تے کچ دیاں شیواں چھیتی چھیتی جھولے وچ سٹن لگ پیا۔ حالے اوہنے تن،چار شاپرہی کھولے ہون گے کہ اک وار پھیر مکھیاں دے بھنکن دے شور نال گند گڈے دیاں چیکاں ہی نکل گئیاں ۔بعضے ویلے گڈوچ کتے بلے وی ہڈیاں دے مُشک اُتے گڈوچ آ وڑدے اس لئی گل نواز مُڑ کے تکیاتاں اوہدے پچھے اک ہور افغانی گڈ وچ آکے چھیتی چھیتی شاپر پاڑ پاڑ کم دیاں شیواں بھال رہیا سی۔
’’سنگے؟(کیہ حال اے؟)،گل نواز !‘‘
’’پخیر(خیر مہر اے)پاشا خان!‘‘گل نواز نے تیزی نال اپناکم کردیاں جواب دتانالے پُچھیا:’’تیری شادی ہو گئی ۔ دو بچے ہو گئے ۔ وطن کدوں جائیں گا؟‘‘
’’وطن ؟ کیہ کرنا ہے،وطن جا کے ۔امریکی وڑن دیندے نیں سانوں،مرن جانا ایں ؟‘‘پھیر پاشا خاں گل نواز نوں مذاق کردیاںآکھیا :’’سدھی گل کر ،تیرا دل اے میں اکلا ای گڈاں چُگاں ۔‘‘
’’نہیں پاشا!میں وطن ضرور جاواں گا۔میرے دادا جی اج اجازت دین تے میں اج ای ٹُر جاواں ۔ امریکا کیہ ساری دنیا وی مینوں روکن آجائے تاں مینوں میرے دیس توں دور نہیں رکھ سکدی۔پر دادا جی کہندے نیں، پہلاں ویاہ تیرا ویاہ ہوئے گا ۔ تیرے پچھوں تیری تھاں لڑن لئی بچہ ہوئے گا تے پھیر........‘‘
’’تینوں شہید ہون چنگا لگے گا یاں لتاں باہواں کٹوا کے کسے سڑک کنڈھے بھکھیا منگنا۔‘‘پاشا خان ٹھٹھا کیتا۔ اس توں پہلاں کہ گُل نواز کوئی جواب دیندا اک وڈی ساری’’ٹُھس ‘‘ دی واج آئی۔ مکھیاں اک وار پھیراُڈیاں تے گڈ وچ پئے ہوئے گند اُتے اُڈدیاں بھنکن لگ پئیاں ۔ گل نواز دھون بھواں کے تکیا تاں اوہ سمجھ گیا کسے گڈ دے نیڑیوں لنگھدیاں اک وڈا سارا شاپر بھواں کے گڈوچ سُٹیا سی ،جہنوں پاشا خاں جھپی بیٹھا سی ۔ اوہنے گڈوچوں دھون کڈکے ویکھیا تاں ساہمنے کوٹھی دی نُکر اُتے کوٹھی وچ کم کرن والی مَڈھی جہی کُڑی کھلوتی مسکرارہی سی ۔ اوہ ہر روز تکا کے اوسے ویلے شاپر سُٹدی جد گل نواز آکے گڈوچ وڑدا۔ اک دو وار اوس کڑی نے روٹی وی شاپر وچ ولھیٹ کے سُٹی ، مُڑ گند دے ڈھیر اُتے بیٹھ کے گل نواز نوں ٹُکر کھاندیاں ویکھ کے پانی دی بوتل وی سٹ دتی ۔ جنا چر گل نواز ٹُکّر کھاندا رہیا اوہ تکدی رہی، مسکراؤندی رہی پر گل نواز دی نظرجنی وار اوہدے اُتے پئی اوہ اک تار لاحول ولا...... پڑھدا رہیا۔ اس طرحاں اوہ شاپر جہنوں پاشا خاں کھولی بیٹھا سی،گل نواز دے خیال مطابق اوہدا اصل مالک گل نواز سی ۔ گل نواز اج پھیر اوس مڈھی کڑی نوں تک کے ’’لا حول ولا......‘‘ پڑھی جا رہیاسی کہ پاشا خاں ہس کے آکھیا :’’کتھے ای ؟کتھے ای ؟‘‘
’’ کتھے ای ؟کیہ مطلب ؟‘‘
’’تینوں نہیں پتہ ؟ او یار ! تیرے جہے چار جی تبلیغ تے جان لگے تاں جماعت والیاں چلدیاں مت دتی : ’’کسے زنانی نوں نہیں تکنا۔جے کسے دی رب سببی نظر پے وی جائے تاں فوراًلا حول ولا .....پڑھنی ایں‘‘
اوہ کئی دن تبلیغ کردے رہے پر اوہ بستی اینی پردے دار کہ اوہناں نوں لاحول ولا .....پڑھن لئی کوئی زنانی نہ دسی۔اک دن رب جانے اک جنے دے دل وچ کہڑی غلط گل آئی کہ اوس لاحول ولا ..... پڑھ لئی ۔سبھناں اوہدے توں فٹ پچھیا کتھے ای؟کتھے ای ؟؟‘‘
گل نواز دے بلہاں اُتے رُکھی جہی ورسی آئی تے اوس پاشا خان نوں جھڑک دتی :’’پاشا!توں وی کافراں مشرکاں والیاں گلاں کرناں ایں ۔ توں ایہناں طرحاں بے دین تے نہیں ہوندا جا رہیا ؟‘‘
’’لاحول ولا ...... میں بے دین نہیں ہو سکدا۔توں ویکھیں میں وطن جاواں گا ۔امریکناں نال لڑاں گا ۔ پر رولا ایہ ہے کہ لڑائی ڈنڈے تلوار دی نہیں ۔میزائل تے ہتھیار دی اے ۔بس ایہدا کجھ بندو بست ہو لین دے ۔‘‘ پاشا خان جواب دتا۔پھیر جھٹ سوچدا کہندااے ۔’’ آس ہے ،ایدکیں ورہے وار اکٹھ وچ کوئی نہ کوئی فیصلہ ضرور ہو جائے گا۔‘‘
’’ سالانہ اکٹھ وچ نہیں اس اکٹھ پچھوں ۔‘‘ گل نواز اوہنوں دسیا ۔ ’’درے توں آؤن والی جماعت اپنے بستریاں وچ’’ پاؤڈر‘‘ لیائے گی ، اوہ وِکے گاتے پھیر......‘‘
’’ایہ ضروری نہیں،پا پیسہ اکٹھا کرن لئی کوئی بینک بھنیا جا سکدا ہے۔کوئی فیکٹری اونر اغوا کیتا جا سکدا ہے ۔ یاں پھیر کسے جیولر نوں لُٹیا جا سکدا ہے .....‘‘پاشا خاں مذاق کیتا ۔پر ایہ نرا مذاق ای نہیں سی ۔اوہدیاں اکھاں دی چمک کوئی ہور شاہدی دے رہی سی ۔
اینے وچ اوہناں اوہ گڈ پھرول لئی تے اپنے اپنے سائیکلاں پچھے ’’پٹالی ‘‘ وچ چُگیا سامان رکھ کے اگلی گڈ ول اکٹھے نکل کھلوتے ۔اگلی گڈ پھرولی تے پھیر اوس توں اگلی ول تر پئے ........اینے وچ سورج وی واہوا چڑھ آیا ۔دھپ تکھے خیالاں طرحاں چبھن لگ پئی ۔گل نواز تے پاشا خاں اگلی کالونی جان لئی شہر دی مین روڈ اُتے سائیکل دوڑائی جا رہے سن کہ ساہمنیوں آؤندے زنانیاں دا جلوس ٹریفک بلاک کر چھڈی۔ سبھے زنانیاں سر اں توں ننگیاں، بلہاں اُتے سُرخٰ ، ادھے ادھے جھگے ، کُھلے کُھلے گلے، سر دے وال موڈھیاں اُتے کھلرے ہوئے۔اوہ زنانیاں دی پوری گواہی تے مرداں برابر حق منگن دے نعرے لا رہیاں سن ۔
گل نواز تے پاشا خاں اک دوجے ول تکیا، نظراں ای نظراں وچ آکھیا:’’ واہیات ، بے شرماں ،کنجریاں ‘‘
اوہ دوویں ’’لاحول ولا.....‘‘ دا ورد مونہہ ای مونہہ وچ کردے ۔ جدھر مونہہ لگا بھج وگے ۔اگے جا کے گل نواز پکار کے آکھدا اے ۔’’میرا دل کردا اے میں ایتھوں ای جہاد شروع کر دیاں ۔‘‘
’’جہاد سانوں اپنے دیس توں ای شروع کرنا چاہی دا اے ۔‘‘پاشا خاں آکھیا تاں گل نواز کہن لگا حکیم الامت دا ای کہنا اے کہ ’’مسلم ہیں ہم وطن ہے سارا جہاں ہمارا۔‘‘


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels