ਹੀਰ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ : ਬੰਦ ੫੯੧-੬੦੦

591. ਦੂਜੀ ਵਾਹਰ
ਦੁਈਆਂ ਵਾਹਰਾਂ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਆਣ ਮਿਲੀਆਂ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਉਜਾੜ ਵਿੱਚ ਘੇਰਿਉ ਨੇ
ਦੁੰਦ ਮਾਰਦੇ ਬਰਛੀਆਂ ਫੇਰਦੇ ਨੇ ਘੋੜੇ ਵਿੱਚ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਫੇਰਿਉ ਨੇ
ਸਿਰ ਹੀਰ ਦੇ ਪਟ ਤੇ ਰੱਖ ਸੁਤਾ ਸਪ ਮਾਲ ਤੋਂ ਆਣ ਕੇ ਛੇੜਿਉ ਨੇ
ਹੀਰ ਪਕੜ ਲਈ ਰਾਂਝਾ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਦੇਖੋ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਚਾ ਖਦੇੜਿਉ ਨੇ
ਲਾਹ ਸੇਲ੍ਹੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਹੱਥ ਦੋਵੇਂ ਪਿੰਡਾਂ ਚਾਬਕਾਂ ਨਾਲ ਅਚੇੜਿਉ ਨੇ
ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਫਕੀਰ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕੇ ਚਾ ਖਦੇੜਿਉ ਨੇ

592. ਹੀਰ ਨੇ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ
ਹੀਰ ਆਖਿਆ ਸੁੱਤੇ ਸੋ ਸਭ ਮੁੱਠੇ ਨੀਂਦਰ ਮਾਰਿਆ ਰਾਜਿਆਂ ਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ
ਨੀਂਦ ਵਲੀ ਤੇ ਗੌਸ ਤੇ ਕੁਤਬ ਮਾਰੇ ਨੀਂਦ ਲੁਟਿਆ ਰਾਹ ਪੰਧਾਣਿਆਂ ਨੂੰ
ਏਸ ਨੀਂਦ ਨੇ ਸ਼ਾਹ ਫਕੀਰ ਕੀਤੇ ਰੋ ਬੈਠੇ ਨੇ ਵਕਤ ਵਿਹਾਣਿਆਂ ਨੂੰ
ਨੀਂਦ ਸ਼ੇਰ ਤੇ ਦੇਵ ਅਮਾਮ ਕੁਠੇ ਨੀਂਦ ਮਾਰਿਆ ਵੱਡੇ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ
ਸੁੱਤੇ ਸੋਈ ਵਿਗੁਤੜੇ ਉਦ੍ਹਮ ਵਾਂਗੂੰ ਜ਼ਾਲਬ ਨੀਂਦ ਹੈ ਦੇਵ ਰਣਜਾਨਿਆਂ ਨੂੰ
ਨੀਂਦ ਹੇਠ ਸੁਟਿਆ ਸੁਲੇਮਾਨ ਤਾਂਈਂ ਦੇਂਦੀ ਛੁਡਾ ਟਕਾਨਿਆਂ ਨੂੰ
ਨੀਂਦ ਪੁੱਤਰ ਯਾਅਕੂਬ ਦਾ ਖੂਹ ਪਾਇਆ ਸੁਣਿਆ ਹੋਸਿਆ ਯੂਸਫੀ ਵਾਣਿਆਂ ਨੂੰ
ਨੀਂਦ ਜ਼ਿਹਾਬ ਕੀਤਾ ਇਸਮਾਈਲ ਤਾਈਂ ਯੂਨਸ ਪੇਟ ਮੱਛੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ
ਨੀਂਦ ਫਜਰ ਦੀ ਕਜ਼ਾ ਨਮਾਜ਼ ਕਰਦੀ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੇ ਤੰਬੂਆਂ ਤਾਣਿਆਂ ਨੂੰ
ਨੀਂਦ ਦੇਖ ਜੋ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਵਕਤ ਪਾਇਆ ਫਿਰੇ ਢੂੰਡਦੀ ਬਾਰੂਨ ਵਾਣਿਆਂ ਨੂੰ
ਰਾਂਝੇ ਹੀਰ ਨੂੰ ਬਨ੍ਹ ਲੈ ਟੁਰੇ ਖੇੜੇ ਦੋਵੇਂ ਰੋਂਦੇ ਨੇ ਵਕਤ ਵਿਹਾਣਿਆਂ ਨੂੰ
ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਹੱਥ ਜ਼ਮੀਂ ਹੈ ਮਿਲਕ ਤੇਰੀ ਵਾਰਸ ਵਲੇਂ ਕਿਉਂ ਐਡ ਵਲਾਣਿਆਂ ਨੂੰ

593. ਹੀਰ ਆਖਿਆ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ
ਹਾ ਹਾ ਮੁੱਠੀ ਮਤ ਨਾ ਲਇਆ ਦਿੱਤੀ ਅਕਲ ਹਜ਼ਾਰ ਚਕੇਟਿਆ ਵੇ
ਵਸ ਪਿਉਂ ਤੂੰ ਵੈਰੀਆਂ ਸਾਂਵਿਆਂ ਦੇ ਕੇਹੀ ਵਾਹ ਹੈ ਮੁਸ਼ਕ ਲਪੇਟਿਆ ਵੇ
ਜਿਹੜਾ ਛਿੜਿਆ ਵਿੱਚ ਜਹਾਨ ਝੇੜਾ ਨਹੀਂ ਜਾਵਣਾ ਮੂਲ ਸਮੇਟਿਆਂ ਵੇ
ਰਾਜਾ ਅਦਲੀ ਹੈ ਤਖਤ ਤੇ ਅਦਲ ਕਰਦਾ ਖੜੀ ਬਾਂਹ ਕਰ ਕੂਕ ਰੰਝੇਟਿਆ ਵੇ
ਬਿਨਾ ਅਮਲ ਦੇ ਨਹੀਂ ਨਜਾਤ ਤੇਰੀ ਪਿਆ ਮਾਰਏਂ ਕੁਤਬ ਦਿਆ ਬੇਟਿਆ ਵੇ
ਨਹੀਂ ਹੂਰ ਬਹਿਸ਼ਤ ਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਗਧਾ ਜ਼ਰੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ ਵੇ
ਅਸਰ ਸੁਹਬਤਾਂ ਦੇ ਕਰ ਜਾਣ ਜ਼ਲਬਾ ਜਾ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪਾਸ ਜਟੇਟਿਆ ਵੇ
ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਲੋਹਾ ਹੋਏ ਸੋਇਨਾ ਜਿੱਥੇ ਕੀਮਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਭੇਟਿਆ ਵੇ

594. ਰਾਂਝੇ ਨੇ ਉੱਚੱਚੀ ਉੱਚੱਚੀ ਫਰਿਆਦ ਕੀਤੀ
ਓਕੂ ਕੀਤਾਇ ਕੂਕ ਰਾਂਝੇ ਉੱਚਾ ਕੂਕ ਦਾ ਚਾਗਰਾਂ ਧਰਾਸ ਦਾ ਈ
ਬੂ ਬੂ ਮਾਰਕੇ ਲਿਲਕਰਾਂ ਕਰੇ ਧੁਮਾਂ ਰਾਜੇ ਭਿਛਿਆ ਸ਼ੋਰ ਵਸ ਵਾਸ ਦਾ ਈ
ਰਾਂਝੇ ਆਖਿਆ ਰਾਜਿਆ ਚਿਰੀਂ ਜੀਵੇਂ ਕਰਮ ਰਬ ਦਾ ਫਿਕਰ ਗਮ ਕਾਸ ਦਾ ਈ
ਹੁਕਮ ਮੁਲਕ ਦਿੱਤਾ ਤੈਨੂੰ ਰੱਬ ਸੱਚੇ ਤੇਰਾ ਰਾਜ ਤੇ ਹੁਕਮ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਈ
ਤੇਰੀ ਧਾਂਕ ਪਈ ਏ ਰੋਮ ਸ਼ਾਮ ਅੰਦਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਡਰੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦਾ ਈ
ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਤਕਸੀਰ ਲੁਟਿਆ ਨਾ ਗੁਨਾਹ ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਮੱਖੀ ਫਾਸਦੀ ਸ਼ਹਿਦ ਵਿੱਚ ਹੋ ਨੇੜੇ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਏਸ ਜਗ ਵਿੱਚ ਫਾਸਦਾ ਈ

596. ਰਾਜੇ ਦਾ ਹੁਕਮ
ਰਾਜੇ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਚੜ੍ਹੀ ਫੌਜ ਬਾਂਕੀ ਆ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਘੇਰਿਆ ਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ
ਤੁਸੀਂ ਹੋ ਸਿੱਧੇ ਚਲੋ ਪਾਸ ਰਾਜੇ ਛਡ ਦਿਉ ਖਾਂ ਛਲ ਦਰੇੜਿਆਂ ਨੂੰ
ਰਾਜੇ ਆਖਿਆ ਚੋਰ ਨਾ ਜਾਣ ਪਾਵੇ ਚਲੋ ਛੱਡ ਦੇਵੋ ਝਗੜਿਆਂ ਝੇੜਿਆਂ ਨੂੰ
ਪਕੜ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰ ਦੇ ਲਿਆਉ ਹਾਜ਼ਰ ਰਾਹਜ਼ਨਾਂ ਤੇ ਖੋਹੜੂ ਬੇੜ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ
ਬੰਨ੍ਹ ਖੜਾਂਗੇ ਇੱਕੇ ਤਾਂ ਚਲੋ ਆਪੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਅਸੀਂ ਬਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ
ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਚੰਦ ਸੂਰਜਾਂ ਗ੍ਰਹਿਨ ਲੱਗੇ ਉਹ ਭੀ ਫੜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫੇੜਿਆਂ ਨੂੰ

597. ਖ਼ੌਜੌਜ ਨੇ ਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇਸ਼ ਕੀਤਾ
ਖੇੜੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਆਣ ਹਜ਼ੂਰ ਕੀਤੇ ਸੂਰਤ ਬਣੇ ਨੇ ਆਣ ਫਰਿਆਦੀਆਂ ਦੇ
ਰਾਂਝੇ ਆਖਿਆ ਖੋਹ ਲੈ ਚੱਲੇ ਨੱਢੀ ਇਹ ਖੋਹੜੂ ਪਰ੍ਹੇ ਬੇ ਦਾਦਿਆਂ ਦੇ
ਮੈਥੋਂ ਖੋਹ ਫਕੀਰਨੀ ਉੜ ਨਠੇ ਜਿਵੇਂ ਪੈਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਡੂਮ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਦੇ
ਮੇਰਾ ਨਿਆਉਂ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਰਾਏ ਸਾਹਬ ਇਹ ਵੱਡੇ ਦਰਬਾਰ ਨੇ ਆਦੀਆਂ ਦੇ
ਜੇ ਤਾਂ ਦਾੜ੍ਹੀਆਂ ਪਗੜੀਆਂ ਦੇਖ ਭੁੱਲੇ ਸ਼ੈਤਾਨ ਹਨ ਅੰਦਰੋਂ ਵਾਦੀਆਂ ਦੇ
ਵਾਰਸ ਬਾਹਰੋਂ ਸੂਹੇ ਤੇ ਸਿਆਹ ਅੰਦਰੋਂ ਤੰਬੂ ਹੋਣ ਜਿਵੇਂ ਮਾਲਜ਼ਾਦੀਆਂ ਦੇ

598. ਰਾਜੇ ਕੋਲੋਲ ਖੇੜਿਆਂ ਦੀ ਫਰਿਆਦ
ਖੇੜਿਆਂ ਜੋੜ ਕੇ ਹੱਥ ਫਰਿਆਦ ਕੀਤੀ ਨਹੀਂ ਵਕਤ ਹੁਣ ਜ਼ੁਲਮ ਕਮਾਵਨੇ ਦਾ
ਇਹ ਠਗ ਹੈ ਮਹਿਜ਼ਰੀ ਵੱਡਾ ਘੂਠਾ ਸਹਿਰ ਜਾਣਦਾ ਜਮਾਵਣੇ ਦਾ
ਵਿਹੜੇ ਵੜਦਿਆਂ ਨਢੀਆਂ ਮੋਹ ਲਏਸ ਇਸ ਥੇ ਇਲਮ ਜੇ ਰੰਨਾ ਵਲਾਵਨੇ ਦਾ
ਸਾਡੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸੱਪ ਲੜਿਆ ਉਹ ਵਕਤ ਸੀ ਮਾਂਦਰੀ ਲਿਆਵਨੇ ਦਾ
ਸਹਿਤੀ ਦੱਸਿਆ ਜੋਗੜਾ ਬਾਗਕਾਲੇ ਢਬ ਜਾਣਦਾ ਝਾੜਿਆਂ ਪਾਵਨੇ ਦਾ
ਮੰਤਰ ਝਾੜਨੇ ਨੂੰ ਅਸਾਂ ਸਦ ਆਂਦਾ ਸਾਨੂੰ ਕੰਮ ਸੀ ਜਿੰਦ ਛੁਡਾਵਣੇ ਦਾ
ਲੈਂਦੋ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਤੋ ਹੀ ਰਾਤ ਨੱਠਾ ਫਕਰ ਵਲੀ ਅੱਲਾਹ ਪਹਿਰਾਵਨੇ ਦਾ
ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਰ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਸਾਧ ਦਿੱਤੇ ਏਸ ਥੇ ਵੱਲ ਜੇ ਭੇਖ ਵਟਾਵਨੇ ਦਾ
ਰਾਜੇ ਚੋਰਾਂ ਤੇ ਯਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਨੇ ਸੂਲੀ ਰਸਮ ਹੈ ਚੋਰ ਚੜ੍ਹਾਵਨੇ ਦਾ
'ਉਕ ਤੂ ਲੁਲਮੂੰਜ਼ੀ ਜਾਤੀ ਕਬਲੁਲ ਈਜ਼ਾ' ਕੇਹਾ ਫਾਇਦਾ ਜਗੜਿਆਂ ਪਾਵਨੇ ਦਾ
ਭਲਾ ਕਰੇਂ ਤਾਂ ਏਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸੁੱਟੇਂ ਹੁਕਮ ਆਇਆ ਹੈ ਚੋਰ ਮੁਕਾਵੇਂ ਦਾ
ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਅਦਲ ਹੀ ਪੁਛੀਅਗੇ ਵਕਤ ਆਉ ਸੀ ਅਮਲ ਤੁਲਾਵੇਂ ਦਾ

599. ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਉੱਤਰ
ਰਾਂਝੇ ਆਖਿਆ ਸੁਹਣੀ ਰੰਨ ਡਿੱਠੀ ਮਗਰ ਲਗ ਗਿਆ ਮੇਰੇ ਆ ਘੇਰਿਆ ਨੇ
ਨੱਠਾ ਖੌਖ਼ ਥੋਂ ਇਹ ਸਨ ਦੇਸ ਵਾਲੇ ਪਿੱਛੇ ਕਟਕ ਅਜ਼ ਜ਼ੈਬ ਦਾ ਛੇੜਿਆ ਨੇ
ਪੰਜਾਂ ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਮਜਾਵਰਾਨੀ ਇਹਨਾਂ ਕਿਧਰੋਂ ਸਾਕ ਸਹੇੜਿਆ ਨੇ
ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਏਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਤੇਰੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਆਇ ਕੇ ਛੇੜਿਆ ਨੇ
ਦੇਖੋ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਇਹ ਵੱਡਾ ਹੀ ਫੇੜਨਾ ਫੇੜਿਆ ਨੇ
ਮਜਰੂਹ ਸਾਂ ਜ਼ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਿੜਿਆ ਮੇਰਾ ਅੱਲੜਾ ਘਾਇ ਉਚੇੜਿਆ ਨੇ
ਕੋਈ ਰੋਜ਼ ਜਹਾਨ ਤੇ ਵਾਉ ਲੈਣੀ ਭਲਾ ਹੋਇਆ ਨਾ ਚਾਇ ਨਬੇੜਿਆ ਨੇ
ਆਪ ਵਾਰਸੀ ਬਣੇ ਏਸ ਵੌਹਟੜੀ ਦੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਚਾ ਖਦੇੜਿਆ ਨੇ
ਰਾਜਾ ਪੁਛਦਾ ਕਰਾਂ ਮੈਂ ਕਤਲ ਸਾਰੇ ਤੇਰੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਰਾਹ ਜੇ ਛੇੜਿਆ ਨੇ
ਸਚ ਆਖ ਤੂੰ ਖੁਲ ਕੇ ਕਰਾਂ ਪੁਰਜ਼ੇ ਕੋਈ ਬੁਰਾ ਜੇ ਏਸ ਨਾਲ ਫੇੜਿਆ ਨੇ
ਛਡ ਅਰਲੀਆਂ ਜੋਗ ਭਜਾ ਨਠੇ ਪਰ ਖੂਹ ਨੂੰ ਅਜੇ ਨਾ ਗੇੜਿਆ ਨੇ
ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਮੈਂ ਗਿਰਦ ਹੀ ਰਹਿਆ ਭੌਂਦਾ ਸੁਰੇਮ ਸੁਰਮਚੂ ਨਹੀਂ ਲਵੇੜਿਆ ਨੇ

600. ਜਵਾਬ ਰਾਂਝੇ ਦਾ
ਰਾਜੇ ਆਖਿਆ ਤੁਸਾਂ ਤਕਸੀਰ ਕੀਤੀ ਏਹ ਵੱਡਾ ਫਕੀਰ ਰੰਜਾਣਿਆ ਜੇ
ਨਕ ਕੰਨ ਵਢਾ ਦਿਆਂ ਚਾੜ੍ਹ ਸੂਲੀ ਐਵੇਂ ਗਈ ਇਹ ਗੱਲ ਨਾ ਜਾਣਿਆ ਜੇ
ਰੱਜੇ ਜਟ ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਕਿਸੇ ਤਾਈਂ ਤੁਸੀਂ ਅਪਣੀ ਕਦਰ ਪਛਾਣਿਆ ਜੇ
ਰੰਨਾ ਖੋਹ ਫਕੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਹ ਮਾਰੋ ਤੰਬੂ ਗਰਬ ਗੁਮਾਨ ਦੇ ਤਾਣਿਆ ਜੇ
ਰਾਤੀਂ ਚੋਰ ਤੇ ਦਿਨੇ ਉਧਾਲਿਆਂ ਤੇ ਸ਼ੈਤਾਨ ਵਾਂਗੂੰ ਜਗ ਰਾਣਿਆ ਜੇ
ਕਾਜ਼ੀ ਸ਼ਰ੍ਹਾ ਦਾ ਤੁਸਾਂ ਨੂੰ ਕਰੇ ਝੂਠਾ ਮੌਜ ਸੂਲੀਆਂ ਦੀ ਤੁਸੀਂ ਮਾਣਿਆ ਜੇ
ਇਹ ਨਿਤ ਹੰਕਾਰ ਨਾ ਮਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਕਦੀ ਮੌਤ ਤਹਿਕੀਕ ਪਛਾਣਿਆ ਜੇ
ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਸਰਾਏ ਦੀ ਰਾਤ ਵਾਂਗੂੰ ਦੁਨੀਆ ਖਾਬ ਖਿਆਲ ਕਰ ਜਾਣਿਆ ਜੇ

ਔਖੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੇ ਮਾਅਨੇ

591
ਦੁੰਦ ਮਾਰਦੇ। ਲਲਕਾਰੇ ਮਾਰਦੇ
ਚਾਬਕ। ਹੰਟਰ, ਛਾਂਟੇ
ਉਚੇੜਨਾ। ਛਿਲਣਾਂ

592
ਮੁੱਠੇ। ਮਾਰੇ ਗਏ
ਪੰਧਾਨੀ। ਪਾਂਧੀ
ਵਿਹਾਏ ਵਕਤ। ਵੀਤੇ ਸਮੇਂ
ਵਿਗੁਤੇ। ਲੁੱਟੇ ਗਏ
ਦੇਵ ਰੰਜਾਨੇ। ਸ਼ੈਤਾਨ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ
ਇਸਮਾਈਲ। ਹਜ਼ਰਤ ਇਬਰਾਹੀਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ। ਇਬਰਾਹੀਮ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹਨੇ ਸਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਹਨੂੰ (ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ) ਕੁਰਬਾਨੀ ਲਈ ਕਤਲ ਕਰਦੇ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਉਹਨੇ (ਇਸਮਾਈਲ ਨੇ) ਕਿਹਾ ਤੂੰ ਥਿੜਕ ਨਾ ਮੈਂ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜ਼ਿਬ੍ਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਖੰਜਰ ਚੁੱਕਿਆ ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਥਾਂ ਰਬ ਨੇ ਮੀਂਢਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਇਬਰਾਹੀਮ ਦਾ ਦੁਨਿਆਵੀ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ। ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਆਪਣੀ ਮਿਸਾਲ ਆਪ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਇਕਬਾਲ ਇੱਕ ਥਾਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: । ''ਬਰਾਹੀਮੀ ਨਜ਼ਰ ਪੈਦਾ ਮਗਰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸੇ ਹੋਤੀ ਹੈ, ਹਵਸ ਛੁਪ ਛੁਪ ਕੇ ਸੀਨੋਂ ਮੇਂ ਬਨਾ ਲੇਤੀ ਹੈਂ ਤਸਵੀਰੇਂ'" (ਤਲੂਏ ਇਸਲਾਮ)
ਬਰਾਹੀਮੀ। ਇਬਰਾਹੀਮੀ
ਵਾਣਾ। ਬਾਣਾ
ਯੂਨਸ। ਆਪ ਵੀ ਇੱਕ ਨਬੀ ਸਨ। ਨੈਨਵਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਰਬ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਸਨ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਪਰ ਇੱਕ ਕਹਿਰ ਟੁੱਟੇ ਗਾ। ਲੋਕਾਂ ਰਬ ਅੱਗੇ ਤੌਬਾ ਕੀਤੀ। ਤੂਫਾਨ ਨਾ ਆਇਆ। ਪਰ ਜਦ ਇਹ ਨੱਸ ਕੇ ਬੇੜੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਬੇੜੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈ। ਇਹ ਬੇੜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਿਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮਛਲੀ ਨੇ ਇਹਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ। ਮੱਛੀ ਦੇ ਪੇਟ ਅੰਦਰ ਇਹਨੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰੱਬ ਨੇ ਇਹਨੂੰ
ਬਚਾਇਆ।
ਫਜਰ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੈਤਾਨ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੈਤਾਨ ਫਜਰ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਨ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਸ਼ੈਤਾਨ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸੱਸੀ। ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ ਦੀ ਪਿਆਰ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਆਉਣ ਤੇ ਹੀ ਉਹ ਲੁਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਪੁੰਨੂੰ ਨੂੰ ਊਠਾਂ ਵਾਲੇ ਚੁਰਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬਾਰੂਨ। ਵੀਰਾਨਿਆਂ
ਵਹਾਨੇ ਵਕਤ। ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ
ਵਹਾਨੇ ਵਲਦਾ। ਏਨੇਂ ਬਾਗਲੇ ਬਗਲਦਾ

593
ਖੜੀ ਬਾਂਹ ਕਰਕੇ। ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਵੇਲੇ ਫਰਿਆਦੀ ਜੇ ਬਾਂਹ ਖੜੀ ਕਰਕੇ ਫਰਿਆਦ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਖਿਆਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਉਹਦੀ ਗੱਲ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਚਕੇਟਾ। ਮਾਮੂਲੀ ਨੌਕਰ
ਨਜਾਤ। ਛੁਟਕਾਰਾ
ਭੇਟਿਆ। ਛੋਹਿਆ

594
ਓਕੂ ਕੀਤਾ। ਰੌਲਾ ਪਾਇਆ
ਚਾਂਗਰਾਂ। ਚੀਕਾਂ
ਧਰਾਸਦਾ। ਦੂਜੇ ਦੇ ਦਿਲ ਤੇ ਅਸਰ ਕਰਨਾ
ਭਿਛਿਆ। ਘਟ ਕੀਤਾ
ਰਾਜੇ ਨੇ ਰੌਲਾ ਸੁਣਨ ਲਈ ਅਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਚੁਪ ਕਰਾਇਆ।
ਕੁਤਬ ਦਾ ਬੇਟਾ। ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਕੁਤਬ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਈ ਲੋਕ ਭੁਲੇਖਾ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਕੁਤਬ ਯਾ ਵਲੀ ਦਾ ਬੇਟਾ ਹੋਵੇਂ ਤਾਂ ਵੀ ਤੇਰੀ ਨਜਾਤ ਤੇਰੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਹੋਣੀ ਹੈ।
ਰਸੂਲ ਨੇ ਅਪਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪੁੱਤਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਸ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਓਥੇ ਪੈਜ਼ੰਬਰ ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਦਾ ਵੀ ਲੇਖਾ ਹੋਣਾ ਹੈ।
ਆਕਾਸ। ਆਕਾਸ਼
ਧਾਂਕ। ਰੁਅਬ
ਵਾਸਤਾ। ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਏਜੰਟ
ਫਾਸਦੀ। ਫਸਦੀ

596
ਦਰੇੜੇ। ਨਾਜਾਇਜ਼ ਦਬਾਉ
ਖੋਹੜੂ। ਖੋਹਣ ਵਾਲੇ
ਬੰਨ੍ਹ ਖੜ੍ਹਾਂ ਗੇ। ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗੇ
ਫੇੜੇ। ਬੁਰੇ ਵਕਤ

597
ਹਜ਼ੂਰ। ਹਾਜ਼ਰ ਕੀਤੇ, ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ
ਬਾਹਰੋਂ ਸੂਹੇ ਤੇ ਸਿਆਹ ਅੰਦਰੋਂ। ਦਿਸਦੇ ਭਲੇ ਮਾਣਸ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਭੈੜੀ ਹੈ।

598
ਮਹਿਜ਼ਰੀ। ਝੂਠਾ ਮਕੱਦਮੇ ਬਾਜ਼
ਵਿਲਾਵਨੇ ਦਾ। ਪਿੱਛੇ ਲਾਉਣ ਦਾ
ਪਹਿਰਾਵਨੇ। ਪਹਿਰਾਵੇ, ਲਿਬਾਸ
ਅਕਤੁਲਮੂਜ਼ੀ ਜਾਤੀ ਕੁਬਲਲ ਈਜ਼ਾ। ਦੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮੂਜ਼ੀ ਨੂੰ ਦੁਖ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਮਾਰ ਦੇਵੋ।
ਸਾਧ। ਚੋਰ ਦਾ ਉਲਟ

599
ਮਜਾਵਰਾਨੀ। ਕਿਸੇ ਦਰਗਾਹ ਵਗੈਰਾ ਵਿੱਚ ਝਾੜੂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਭਗਤਨ, ਸੇਵਾਦਾਰਨੀ
ਮਜਰੂਹ। ਜ਼ਖਮੀ
ਭਿੜਿਆ। ਟੱਕਰਿਆ (ਜ਼ਮਾਂ ਦਾ) ਮਾਰਿਆ
ਵਾਰਸੀ। ਵਾਰਸ
ਜੋਗ। ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ
ਖੂਹ ਨਾ ਗੇੜਿਆ। ਜਿਣਸੀ ਭੋਗ ਜਾ ਜਬਰ ਜਨਾਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ
ਗਿਰਦ। ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ

600
ਰੰਜਾਣਿਆ। ਦੁਖੀ ਕੀਤਾ, ਰੰਜੀਦਾ ਕੀਤਾ
ਰਾਣਿਆ। ਮਿਥਿਆ